A2 · Het werkwoord: tegenwoordige tijd en stam · ca. 4 min
De gebiedende wijs
iemand zeggen wat hij moet doen
Drie vormen voor drie manieren van aanspreken — en een klein woordje dat een bevel in een uitnodiging verandert.
Ken je dit al?
“Nieuw voor mij”: eerst de uitleg, dan oefenen. “Ik test mezelf”: korte vragen (2) – heb je er minstens twee goed, dan ga je meteen door naar de moeilijkere oefeningen.
Deze woorden heb je nodig3
Ze komen voor in de voorbeelden en oefeningen van dit thema en zijn op dit punt van het leerpad nieuw.
- der Platzhet plein; de plaats
- lautluid, lawaaierig
- endlicheindelijk
Begrijpen
OnthoudKale stam voor du. Werkwoord vooraan voor Sie.
- Signaalwoorden
- !
- bitte
- doch
- mal
- Komm
- Geh
- Nehmen Sie
De vorm
Zo maak je de vormen
Elke rij geeft eerst de betekenis en dan de vorm in het Duits. De kleuren tonen wat er van vorm tot vorm verandert.
stam (regelmatig) stam (onregelmatig) persoonsuitgang
| “du”: kom! ga! doe! geef! | Komm! Geh! Mach! Gib! |
| ihr: kom! ga! doe! | Kommt! Geht! Macht! |
| “Sie”: ‘komt u!’ ‘gaat u!’ | Kommen Sie! Gehen Sie! |
| met -e | Arbeite! Öffne! Rechne! |
| scheidbaar | Mach die Tür zu! Ruf mich an! |
De regels één voor één
De vorm waar dit thema over gaat
De du-vorm is de kale stam, meestal zonder -e.
Komm bitte her.Kom eens hier.
De Sie-vorm houdt het voornaamwoord en zet het werkwoord vooraan.
Nehmen Sie bitte Platz.Gaat u zitten.
Werkwoorden met e naar i houden die klinker en krijgen geen -e.
Gib mir bitte das Salz.Geef me het zout eens.
Een scheidbaar voorvoegsel gaat zoals altijd naar het eind.
Mach bitte das Fenster auf.Doe het raam eens open.
Voorbeeldzinnen
Setz dich doch.Ga toch zitten.
Warten Sie bitte einen Moment.Wacht u even.
Sprich bitte lauter.Praat eens wat harder.
Meer voorbeeldzinnen (10)
Kommt endlich!Kom nou eindelijk!
Ruf mich an, wenn du da bist.Bel me als je er bent.
Nimm dir noch ein Stück.Neem nog een stukje.
Hör bitte auf damit.Hou daar eens mee op.
Seien Sie bitte vorsichtig.Weest u voorzichtig.
Lies das noch einmal durch.Lees dat nog eens door.
Fahr bitte langsamer.Rij eens wat langzamer.
Vergiss deinen Schlüssel nicht.Vergeet je sleutel niet.
Geben Sie mir bitte Bescheid.Laat u het me even weten.
Macht bitte kurz Pause.Neem even pauze.
De valkuil voor Nederlandstaligen
Let op
Een werkwoord dat e in i verandert, houdt die verandering in de gebiedende wijs en weigert de -e. Beide fouten komen uit dezelfde neiging: de vorm op de infinitief laten lijken. In het Nederlands bestaat dat probleem niet, want “geef!” en “neem!” hebben de klinker van de infinitief. Leer daarom de zes woorden gib, nimm, sprich, lies, hilf, iss gewoon uit je hoofd.
Snelle check
Om op te warmen, met meteen het antwoord (vragen: 2). Ze tellen niet mee voor je voortgang.
Oefenen
Oefeningen bij dit thema: 3. Je antwoorden worden in de browser gecontroleerd; niets daarvan verlaat je apparaat.
Schrijf nu zelfZinnen bij dit thema: 4, getypt en meteen gecontroleerd.
Gelukt
Hoe goed zit dit thema?
Na het oefenen wordt dit automatisch ingevuld. Je kunt het hier altijd zelf aanpassen.
Verder op het leerpad: 48 · Werkwoorden die een Dativ vragenTerug naar het leerpad
Uitgebreid uitgelegd
Lees de hele uitleg · ca. 1 min
Het Duits heeft drie gebiedende wijzen, omdat het drie woorden voor “jij/u” heeft. De du-vorm is de kale stam: komm!, geh!, mach! De ihr-vorm is gewoon de tegenwoordige tijd: kommt! De Sie-vorm houdt het voornaamwoord en zet het werkwoord vooraan: Kommen Sie! Het Nederlands kent alleen de stam (“kom!”) en de beleefde vorm “komt u!”.
De du-vorm mag een -e krijgen, maar meestal gebeurt dat niet: komm en niet komme. Die -e is alleen nodig waar de stam zonder haar niet uit te spreken is: arbeite!, öffne!, rechne!
Sterke werkwoorden die e in i veranderen, houden die verandering ook hier en krijgen nooit een -e: gib!, nimm!, sprich!, lies! Werkwoorden met a naar ä doen dat niet: fahr!, schlaf!
Nader bekeken
Waarom een Duitse gebiedende wijs zonder partikel bot klinkt
Een kale Duitse gebiedende wijs klinkt al snel als een bevel. Komm mitis een opdrachtkomm doch miteen uitnodigingkomm mal mitis losjes Het verschil zit in één onbeklemtoonde lettergreep zonder woordenboekbetekenis.
Nederlandstaligen kennen dat: “kom maar binnen”, “kijk eens”, “wacht even”. Het Duits gebruikt daarvoor doch, mal en bitte. Wie ze weglaat, spreekt grammaticaal foutloos en sociaal hoorbaar onvriendelijk.
Uitzonderingen en bijzondere gevallen2
Uitzondering
Als het werkwoord sein is
dan zijn de vormen onregelmatig: sei, seid, seien Sie.
Sei bitte pünktlich.Wees alsjeblieft op tijd.
Waarom? Sein is ook verder onregelmatig, en de gebiedende wijs is geen uitzondering.
Uitzondering
Als de aanwijzing algemeen is en niet tot iemand gericht
dan gebruikt het Duits een infinitief: Bitte zurückbleiben. Nicht rauchen.
Bitte zurückbleiben!Afstand houden van de deuren, alstublieft!
Waarom? Een bord spreekt niemand aan; het noemt de regel. Het Nederlands doet hetzelfde: “Niet roken.”
Goed om te weten2
Goed om te weten
Na een medeklinkergroep komt de -e terug
Waar de kale stam niet uit te spreken is, komt de -e terug: arbeite, öffne, rechne, atme. Het is dezelfde reden waarom de du- en er-vorm van deze werkwoorden een -e- invoegen: de spelling volgt de mond.
Arbeite nicht so lange.Werk niet zo lang.
Goed om te weten
Met lassen doe je een voorstel
Lass uns gehen en lassen Sie uns anfangen zijn het Duitse “laten we”. De vorm gehen wir is net zo gewoon, vooral als korte oproep. Beide zijn correct, net als in het Nederlands “laten we gaan” naast “kom, we gaan”.
Lass uns morgen darüber reden.Laten we het er morgen over hebben.
De werkwoorden van deze pagina in alle vormen: sein · kommen · machen · nehmen · sprechen · warten · rufen