A1 · Woordvolgorde · ca. 4 min
Opdrachten geven
“Komm!” “Kommt!” “Kommen Sie!”
Drie gebiedende vormen: twee laten het voornaamwoord weg, één houdt het.
Ken je dit al?
“Nieuw voor mij”: eerst de uitleg, dan oefenen. “Ik test mezelf”: korte vragen (2) – heb je er minstens twee goed, dan ga je meteen door naar de moeilijkere oefeningen.
Deze woorden heb je nodig4
Ze komen voor in de voorbeelden en oefeningen van dit thema en zijn op dit punt van het leerpad nieuw.
- kurzkort
- nehmennemen
- pünktlichop tijd, stipt
- das Salzhet zout
Begrijpen
Onthouddu en ihr laten het voornaamwoord weg, Sie houdt het.
- Signaalwoorden
- bitte
- mal
- doch
- ruhig
- !
De vorm
Zo maak je de vormen
Elke rij geeft eerst de betekenis en dan de vorm in het Duits. De kleuren tonen wat er van vorm tot vorm verandert.
stam (regelmatig) stam (onregelmatig) persoonsuitgang uitgang voor tijd en persoon
| “du”: kom! wacht! neem! | Komm! Warte! Nimm! |
| wir: laten we komen, wachten, nemen | Kommen wir! Warten wir! Nehmen wir! |
| ihr: kom! wacht! neem! | Kommt! Wartet! Nehmt! |
| “Sie”: ‘komt u!’ ‘wacht u!’ ‘neemt u!’ | Kommen Sie! Warten Sie! Nehmen Sie! |
| “sein”, “du”: wees! | Sei! |
| sein, wir: laten we … zijn | Seien wir! |
| sein, ihr: wees! | Seid! |
| “sein”, “Sie”: ‘weest u!’ | Seien Sie! |
De regels één voor één
De vorm waar dit thema over gaat
De gebiedende wijs bij du is de stam van het werkwoord, zonder voornaamwoord.
Warte kurz!Wacht even!
De gebiedende wijs bij Sie houdt het voornaamwoord achter het werkwoord.
Kommen Sie bitte herein.Komt u alstublieft binnen.
Een wisseling van e naar i blijft in de gebiedende wijs, een umlaut niet.
Nimm das! Fahr langsam!Neem dat! Rij langzaam!
Scheidbare werkwoorden splitsen, het voorvoegsel gaat naar het eind.
Mach das Fenster zu!Doe het raam dicht!
Voorbeeldzinnen
Komm bitte her.Kom eens hier.
Nehmt eure Sachen mit.Neem jullie spullen mee.
Warten Sie einen Moment.Wacht u even.
Meer voorbeeldzinnen (8)
Sei bitte pünktlich.Wees alsjeblieft op tijd.
Gehen wir!Laten we gaan!
Ruf mich an!Bel me op!
Vergiss das nicht.Vergeet dat niet.
Setzen Sie sich bitte.Gaat u zitten, alstublieft.
Lies das mal.Lees dit eens.
Fangt schon mal an.Begin maar vast.
Seien Sie unbesorgt.Maakt u zich geen zorgen.
De valkuil voor Nederlandstaligen
Let op
Wie het voornaamwoord uit de beleefde vorm weglaat, houdt een kale infinitief over, en die is in het Duits een mededeling op een bordje: Bitte nicht rauchen, Türen schließen. Het Nederlands kent dat ook (“niet roken”). Tegen een persoon klinkt het als een bevel van een machine. Daarnaast: de Duitse ihr-vorm heeft een -t, “kom!” tegen meerdere mensen is Kommt!
Snelle check
Om op te warmen, met meteen het antwoord (vragen: 2). Ze tellen niet mee voor je voortgang.
Oefenen
Oefeningen bij dit thema: 3. Je antwoorden worden in de browser gecontroleerd; niets daarvan verlaat je apparaat.
Schrijf nu zelfZinnen bij dit thema: 4, getypt en meteen gecontroleerd.
Gelukt
Hoe goed zit dit thema?
Na het oefenen wordt dit automatisch ingevuld. Je kunt het hier altijd zelf aanpassen.
Verder op het leerpad: 30 · Dativ — de derde naamvalTerug naar het leerpad
Uitgebreid uitgelegd
Lees de hele uitleg · ca. 1 min
Het Duits kan drie soorten mensen een opdracht geven, dus het heeft drie gebiedende vormen. Tegen één bekende staat het werkwoord alleen, zonder voornaamwoord en meestal zonder uitgang: Komm!, Warte!, Geh! Tegen meerdere bekenden is het de ihr-vorm, ook zonder voornaamwoord: Kommt!, Wartet! Het Nederlands heeft hier één vorm: “kom!”.
De beleefde vorm wijkt af: die houdt het voornaamwoord en zet het achter het werkwoord, Kommen Sie! — zoals “komt u!”. Zonder Sie is het een infinitief en geen opdracht.
Sterke werkwoorden met e naar i in de tegenwoordige tijd houden die wisseling in de gebiedende wijs: nehmen → Nimm!, geben → Gib!, lesen → Lies! Werkwoorden met een umlaut doen dat niet: fahren → Fahr!
Nader bekeken
Een opdracht verzachten
Een Duitse gebiedende wijs klinkt al snel als een bevel, en de taal heeft kleine woordjes om dat af te zwakken: mal maakt het luchtig (“eens”), doch maakt er een uitnodiging van (“toch”), ruhig geeft toestemming (“gerust”) en bitte spreekt voor zich. Het Nederlands werkt met “even”, “maar” en “eens” op dezelfde manier.
Daarnaast verzacht het Duits door een vraag te stellen: Könnten Sie kurz helfen? of Würden Sie bitte warten? In formele situaties is dat veel gewoner dan de gebiedende wijs.
Uitzonderingen en bijzondere gevallen2
Uitzondering
Als de stam op -d, -t of een medeklinkercluster eindigt
dan krijgt de gebiedende wijs bij du een -e.
Warte! Öffne! Rechne!Wacht! Open! Reken!
Waarom? De uitgang is nodig om het woord uit te kunnen spreken.
Uitzondering
Als het werkwoord sein is
dan zijn alle drie de vormen onregelmatig.
Sei still! Seid still! Seien Sie still!Wees stil! Wees stil! Weest u stil!
Waarom? Het meest gebruikte werkwoord bewaart de oudste vormen.
Goed om te weten2
Goed om te weten
De infinitief als openbare opdracht
Bordjes, recepten en handleidingen gebruiken de kale infinitief aan het eind: Nicht öffnen, Zwiebeln klein schneiden, Vor Gebrauch schütteln. Hij spreekt iedereen en niemand aan, en daarom is hij verkeerd tegen een persoon.
Goed om te weten
De wir-vorm is een voorstel
Gehen wir! en Fangen wir an! zetten het werkwoord vooraan met wir erachter en betekenen “laten we”. Het Duits heeft daar geen apart woord voor; de woordvolgorde doet het werk.
De werkwoorden van deze pagina in alle vormen: sein · warten · nehmen · kommen · gehen · machen · fahren · rechnen