B1 · Ontkenning · ca. 4 min
Ontkenning in het woord: “un-”, “-los”, “-frei”
“unmöglich”, “ohne”, “-los”, “-frei”
Het Duits bouwt ontkennende woorden bijna zoals het Nederlands: un- is “on-”, -los is “-loos” en -frei is “-vrij”.
Ken je dit al?
“Nieuw voor mij”: eerst de uitleg, dan oefenen. “Ik test mezelf”: korte vragen (2) – heb je er minstens twee goed, dan ga je meteen door naar de moeilijkere oefeningen.
Deze woorden heb je nodig3
Ze komen voor in de voorbeelden en oefeningen van dit thema en zijn op dit punt van het leerpad nieuw.
- arbeitsloswerkloos
- unverständlichonbegrijpelijk
- kündigenontslag nemen; opzeggen
Begrijpen
Onthoud-los is een gemis, -frei een opluchting.
- Signaalwoorden
- un-
- -los
- -frei
- ohne
- nicht-
- miss-
De vorm
De patronen in één oogopslag
Elke rij zegt eerst wanneer of waarvoor je het patroon gebruikt en geeft dan een voorbeeld in het Duits.
| un- (on-) | unmöglich, unklar, Unglück |
| -los (-loos) | arbeitslos, kostenlos, sinnlos |
| -frei (-vrij) | alkoholfrei, zuckerfrei, rauchfrei |
| ohne + Akkusativ (zonder) | ohne Zucker, ohne ihn |
| nicht- (niet-) | nichtstaatlich, nichtöffentlich |
De regels één voor één
De vorm waar dit thema over gaat
Un- staat voor bijvoeglijke en zelfstandige naamwoorden en krijgt meestal de klemtoon.
Das ist unwichtig.Dat is onbelangrijk.
-los wijst op een gemis, op iets wat ontbreekt.
Er ist seit einem Jahr arbeitslos.Hij is al een jaar werkloos.
-frei wijst op een afwezigheid die welkom is.
Ich trinke alkoholfreies Bier.Ik drink alcoholvrij bier.
Ohne neemt de Akkusativ en meestal geen lidwoord.
Kaffee ohne Milch, bitte.Koffie zonder melk, alsjeblieft.
Voorbeeldzinnen
Das ist völlig unmöglich.Dat is volstrekt onmogelijk.
Die Antwort war sinnlos.Het antwoord was zinloos.
Wir bieten einen barrierefreien Zugang.We bieden een drempelvrije toegang.
Meer voorbeeldzinnen (8)
Sie kam ohne Termin.Ze kwam zonder afspraak.
Sein Verhalten war unverständlich.Zijn gedrag was onbegrijpelijk.
Der Termin ist unverbindlich.De afspraak is vrijblijvend.
Das Wasser ist keimfrei.Het water is kiemvrij.
Sie blieb ratlos zurück.Ze bleef radeloos achter.
Ohne dich wäre das nicht gegangen.Zonder jou was dat niet gelukt.
Er hat es unabsichtlich getan.Hij heeft het onopzettelijk gedaan.
Ein zuckerfreier Nachtisch.Een suikervrij toetje.
De valkuil voor Nederlandstaligen
Let op
Hier speelt het Nederlands je een poets. “Zorgeloos” is bij ons een mooi woord: een zorgeloze vakantie, een zorgeloze jeugd. Het Duitse sorglos lijkt daarop, maar klinkt vaak afkeurend: iemand die zich geen zorgen maakt terwijl dat wel zou moeten, iemand die onvoorzichtig is. Het positieve woord is in het Duits sorgenfrei, “zonder zorgen”. Wie sorgenfreier Mensch zegt waar hij een onvoorzichtig mens bedoelt, of omgekeerd, maakt van een compliment een verwijt. Kijk dus bij -los en -frei niet alleen naar het Nederlandse woord, maar ook naar de waardering.
Snelle check
Om op te warmen, met meteen het antwoord (vragen: 2). Ze tellen niet mee voor je voortgang.
Oefenen
Oefeningen bij dit thema: 3. Je antwoorden worden in de browser gecontroleerd; niets daarvan verlaat je apparaat.
Schrijf nu zelfZinnen bij dit thema: 4, getypt en meteen gecontroleerd.
Gelukt
Hoe goed zit dit thema?
Na het oefenen wordt dit automatisch ingevuld. Je kunt het hier altijd zelf aanpassen.
Verder op het leerpad: 102 · “Von” met Dativ in plaats van de GenitivTerug naar het leerpad
Uitgebreid uitgelegd
Lees de hele uitleg · ca. 1 min
Een ontkenning kan ook in het woord zelf zitten. Het voorvoegsel un- komt overeen met het Nederlandse “on-”: unmöglichis “onmogelijk”unklaris “onduidelijk”Unglückis “ongeluk” Net als in het Nederlands ligt de klemtoon vaak op het voorvoegsel: UNmöglich. Daarnaast bestaat nicht- in vaktaal, zoals nichtöffentlich, “niet openbaar”.
Achter het woord heb je -los en -frei, die je kent als “-loos” en “-vrij”. Arbeitslosis “werkloos”kostenlosis “kosteloos” of “gratis”alkoholfreiis “alcoholvrij” De betekenis verschilt wel een beetje: -los wijst meestal op een gemis, iets wat er zou moeten zijn, en -frei op iets wat je graag mist.
Het voorzetsel ohne is “zonder” en neemt de Akkusativ (vierde naamval), meestal zonder lidwoord: Kaffee ohne Milch, “koffie zonder melk”. Met een infinitief vormt het ohne … zu, met precies de Nederlandse volgorde: ohne etwas zu sagen, “zonder iets te zeggen”. Hier helpt je moedertaal je dus rechtstreeks.
Goed om te weten2
Goed om te weten
Vergelijking met het Nederlands: “mis-” en miss-
Naast un- heeft het Duits het voorvoegsel miss-, dat je kent als het Nederlandse “mis-”. Het betekent dat iets verkeerd gaat: Missverständnisis “misverstand”misstrauenis “wantrouwen”Misserfolgis “mislukking” In het Duits schrijf je het met dubbele s. Het is geen gewone ontkenning, maar het werkt in dezelfde richting.
Das war ein Missverständnis.Dat was een misverstand.
Goed om te weten
Valse vrienden bij -los
Niet elk woord op -los heeft een Nederlandse tweeling met dezelfde stam. Arbeitslosis “werkloos” en niet “arbeidsloos”ratlosis “radeloos” of “ten einde raad” Kostenlos betekent “gratis”; wie “goedkoop” bedoelt, zegt billig of günstig. Leer zulke woorden het liefst als geheel.
Der Eintritt ist kostenlos.De toegang is gratis.
De werkwoorden van deze pagina in alle vormen: sein · kommen · trinken · bieten