B1 · Voorzetsels · ca. 4 min
Voorzetsels met de Genitiv
“wegen, während, trotz, statt”
Het register van geschreven Duits — en een duidelijk geval waar de spreektaal al verder is.
Ken je dit al?
“Nieuw voor mij”: eerst de uitleg, dan oefenen. “Ik test mezelf”: korte vragen (3) – heb je er minstens twee goed, dan ga je meteen door naar de moeilijkere oefeningen.
Deze woorden heb je nodig6
Ze komen voor in de voorbeelden en oefeningen van dit thema en zijn op dit punt van het leerpad nieuw.
- die Fahrtde rit, de reis
- geschlossengesloten
- regelnregelen
- der Anrufhet telefoontje
- die Öffnungszeitende openingstijden
- das Konzerthet concert
Begrijpen
OnthoudGenitiv in geschreven taal, Dativ in gesproken taal — en weet het verschil.
- Signaalwoorden
- wegen
- während
- trotz
- statt
- innerhalb
- außerhalb
- aufgrund
De vorm
De patronen in één oogopslag
Elke rij zegt eerst wanneer of waarvoor je het patroon gebruikt en geeft dan een voorbeeld in het Duits.
| wegen | wegen des schlechten Wetters |
| “während” | während der Sitzung |
| trotz | trotz des Regens |
| statt | statt eines Briefes |
| innerhalb | innerhalb einer Woche |
De regels één voor één
De vorm waar dit thema over gaatHet woord dat erom vraagt
wegen, während, trotz, statt, innerhalb en außerhalb nemen de Genitiv.
Wegen des Streiks fahren keine Busse.Vanwege de staking rijden er geen bussen.
In de spreektaal is de Dativ wijdverbreid; in geschreven taal geldt hij als fout.
Während der Fahrt bitte nicht aufstehen.Tijdens de rit alstublieft niet opstaan.
Zonder lidwoord en bijvoeglijk naamwoord blijft het zelfstandig naamwoord kaal, en een meervoud neemt de Dativ.
Wegen Umbau geschlossen.Wegens verbouwing gesloten.
De formele — aufgrund, hinsichtlich, bezüglich — horen alleen in officiële teksten.
Aufgrund der neuen Regelung entfällt der Termin.Op grond van de nieuwe regeling vervalt de afspraak.
Voorbeeldzinnen
Trotz des schlechten Wetters sind wir gelaufen.Ondanks het slechte weer zijn we gaan lopen.
Innerhalb einer Woche bekommen Sie Bescheid.Binnen een week hoort u iets.
Statt eines Anrufs kam eine Mail.In plaats van een telefoontje kwam er een mail.
Meer voorbeeldzinnen (10)
Außerhalb der Öffnungszeiten ist niemand da.Buiten de openingstijden is er niemand.
Während des Konzerts sind Fotos verboten.Tijdens het concert zijn foto’s verboden.
Während der Woche habe ich keine Zeit.Doordeweeks heb ik geen tijd.
Trotz aller Bemühungen hat es nicht geklappt.Ondanks alle moeite is het niet gelukt.
Innerhalb des Gebäudes gilt Rauchverbot.Binnen het gebouw geldt een rookverbod.
Statt des Zuges nehmen wir den Bus.In plaats van de trein nemen we de bus.
Wegen eines Unfalls war die Straße gesperrt.Vanwege een ongeluk was de weg afgesloten.
Außerhalb der Stadt ist es ruhiger.Buiten de stad is het rustiger.
Aufgrund der Lage wurde der Termin verschoben.Gezien de situatie werd de afspraak verzet.
Während des Umbaus bleibt das Geschäft offen.Tijdens de verbouwing blijft de winkel open.
De valkuil voor Nederlandstaligen
Let op
Hier verschillen de juiste en de gebruikelijke vorm duidelijk. In gesprekken is de Dativ normaal; in geschreven tekst geldt hij als fout en op een examen kost hij punten. Het Nederlands helpt niet, want “vanwege het weer” kent geen naamval — je moet het lidwoord bewust kiezen: wegen des Wetters.
Snelle check
Om op te warmen, met meteen het antwoord (vragen: 2). Ze tellen niet mee voor je voortgang.
Oefenen
Oefeningen bij dit thema: 3. Je antwoorden worden in de browser gecontroleerd; niets daarvan verlaat je apparaat.
Schrijf nu zelfZinnen bij dit thema: 3, getypt en meteen gecontroleerd.
Gelukt
Hoe goed zit dit thema?
Na het oefenen wordt dit automatisch ingevuld. Je kunt het hier altijd zelf aanpassen.
Verder op het leerpad: 78 · De zinsklemTerug naar het leerpad
Uitgebreid uitgelegd
Lees de hele uitleg · ca. 1 min
Een kleine groep voorzetsels neemt de Genitiv: wegen (vanwege), während (tijdens), trotz (ondanks), statt (in plaats van), innerhalb (binnen), außerhalb (buiten), en in formeel schrift aufgrund, anlässlich, hinsichtlich, bezüglich. Ze horen bij geschreven en officieel Duits.
De spreektaal heeft ze grotendeels naar de Dativ verschoven: wegen dem Wetter is wat mensen zeggen, en grammatica’s maken bezwaar. De veiligste houding: de Genitiv in geschreven taal, de Dativ herkennen in gesproken taal.
Eén geval is geen kwestie van register. Heeft een zelfstandig naamwoord lidwoord noch bijvoeglijk naamwoord, dan blijft het enkelvoud kaal — wegen Umbau geschlossen — en neemt het meervoud, waarvan de Genitiv onzichtbaar zou zijn, volgens de regel de Dativ: wegen Geschäften.
Nader bekeken
Een naamval die zich voor je ogen terugtrekt
De Genitiv verliest al eeuwen terrein in het Duits, en bij deze voorzetsels is die terugtocht nu zichtbaar. Het Nederlands heeft die weg al afgelegd: “wegens” en “des avonds” zijn de laatste resten van een naamval die vroeger gewoon was.
Voor een leerder is het gewone advies — doe na wat moedertaalsprekers zeggen — hier fout. Geschreven Duits is op dit punt conservatiever dan gesproken Duits, en een sollicitatiebrief of een examen wordt naar de geschreven norm beoordeeld.
Uitzonderingen en bijzondere gevallen2
Uitzondering
Als wegen achter het zelfstandig naamwoord staat
dan is het formeel en wat ouderwets: des Wetters wegen.
Meinetwegen können wir gehen.Wat mij betreft kunnen we gaan.
Waarom? De oudere volgorde leeft voort in vaste vormen als meinetwegen en deinetwegen.
Uitzondering
Als het zelfstandig naamwoord een kaal meervoud zonder lidwoord is
dan staat de Dativ, omdat de Genitiv meervoud onzichtbaar zou zijn: wegen Bauarbeiten.
Wegen Bauarbeiten gesperrt.Wegens werkzaamheden afgesloten.
Waarom? Zonder lidwoord lijkt een Genitiv meervoud op een Nominativ, dus niets zou de naamval tonen.
Goed om te weten2
Goed om te weten
Bordjes laten alles weg wat ze kunnen
Duitse bordjes zijn zo kort dat er lidwoord noch werkwoord overblijft: Wegen Umbau geschlossen, Zutritt verboten, Betreten auf eigene Gefahr. Het ontbrekende lidwoord is precies wat in het eerste voorbeeld de naamval onzichtbaar maakt.
Wegen Krankheit geschlossen.Wegens ziekte gesloten.
Goed om te weten
“während” is ook een voegwoord
Als voorzetsel neemt während de Genitiv, als voegwoord leidt het een bijzin in en stuurt het het werkwoord naar het eind: während ich gewartet habe. Het Nederlands heeft er twee woorden voor: “tijdens” en “terwijl”.
Während ich gewartet habe, hat es angefangen zu regnen.Terwijl ik wachtte, begon het te regenen.
De werkwoorden van deze pagina in alle vormen: sein · können · kommen · gehen · laufen · fahren · sperren