Het bepaalde lidwoord en zijn zestien vakjes

Het Duitse bepaalde lidwoord verandert naar geslacht, getal en naamval. In een tabel geeft dat zestien vakjes, en dat lijkt op zestien dingen om te leren. In werkelijkheid staan er maar zes verschillende woorden in: der, die, das, den, dem, des. Voor jou als Nederlandstalige is het eerste werk dus niet het uit je hoofd leren van de tabel, maar het wennen aan het idee dat “de” en “het” in het Duits van vorm wisselen.

Kijk naar Ich gebe dem Kind das Buch. In het Nederlands zeg je “ik geef het kind het boek”: twee keer “het”, en alleen de woordvolgorde vertelt wie wat krijgt. In het Duits blijven Kind en Buch gelijk, maar het lidwoord laat de rol zien: demvoor de Dativ (derde naamval)dasvoor de Akkusativ (vierde naamval) Daarom mag je in het Duits de volgorde omdraaien zonder dat de zin onduidelijk wordt.

Twee feiten maken het werk kleiner. Vrouwelijk en onzijdig zien er in de Nominativ (eerste naamval) en de Akkusativ precies hetzelfde uit. En elk meervoud krijgt in die twee naamvallen die, welk geslacht het enkelvoud ook had — vergelijkbaar met het Nederlandse meervoud, dat altijd “de” krijgt, ook bij het-woorden.

Wat echt overblijft, is het mannelijk geslacht: dat verandert als enige in alle vier naamvallen (der, den, dem, des). Daarnaast zijn er twee vakjes die vaak verwarring geven: de vrouwelijke Dativ der, die er net zo uitziet als de mannelijke Nominativ, en de Dativ meervoud den, die gelijk is aan de mannelijke Akkusativ.