B1 · Afwerking · ca. 4 min
Waar de komma staat
“Ich weiß, dass er kommt.”
Duitse komma’s zijn grammaticaal, niet ritmisch: een zinsgrens krijgt er een, of iemand nu pauzeert of niet.
Ken je dit al?
“Nieuw voor mij”: eerst de uitleg, dan oefenen. “Ik test mezelf”: korte vragen (2) – heb je er minstens twee goed, dan ga je meteen door naar de moeilijkere oefeningen.
Deze woorden heb je nodig5
Ze komen voor in de voorbeelden en oefeningen van dit thema en zijn op dit punt van het leerpad nieuw.
- das Brothet brood
- die Butterde boter
- der Käsede kaas
- sich verabschiedenafscheid nemen
- die Birnede peer; de gloeilamp
Begrijpen
OnthoudElke bijzin krijgt een komma, pauze of geen pauze.
- Signaalwoorden
- dass
- weil
- wenn
- ob
- der
- die
- das
- aber
- sondern
- um zu
De vorm
De patronen in één oogopslag
Elke rij zegt eerst wanneer of waarvoor je het patroon gebruikt en geeft dan een voorbeeld in het Duits.
| bijzin | Ich weiß, dass er kommt. |
| betrekkelijke bijzin, aan beide kanten | Das Buch, das ich las, war gut. |
| voor aber, sondern | Es ist spät, aber ich bleibe. |
| um … zu | Er kam, um zu helfen. |
| voor “und”: facultatief | Ich komme(,) und sie bleibt. |
| opsommingen | Brot, Butter und Käse |
De regels één voor één
De vorm waar dit thema over gaatHet woord dat erom vraagt
Elke bijzin wordt door een komma gescheiden.
Ich hoffe, dass es klappt.Ik hoop dat het lukt.
Een bijzin midden in de zin krijgt aan beide kanten een komma.
Der Mann, den ich meine, ist gegangen.De man die ik bedoel, is weggegaan.
Voor aber, sondern en doch staat een komma.
Nicht heute, sondern morgen.Niet vandaag, maar morgen.
Geen komma voor und of oder in een opsomming.
Brot, Butter und Käsebrood, boter en kaas
Voorbeeldzinnen
Ich glaube, dass sie recht hat.Ik denk dat ze gelijk heeft.
Wenn es regnet, bleiben wir hier.Als het regent, blijven we hier.
Das Auto, das dort steht, gehört mir.De auto die daar staat, is van mij.
Meer voorbeeldzinnen (8)
Er ist müde, aber er arbeitet weiter.Hij is moe, maar hij werkt door.
Sie kam, um sich zu verabschieden.Ze kwam om afscheid te nemen.
Er sagt, er komme später.Hij zegt dat hij later komt.
Ob er kommt, weiß ich nicht.Of hij komt, weet ik niet.
Sie fragte, wann der Zug fährt.Ze vroeg wanneer de trein vertrekt.
Es war spät, doch niemand ging.Het was laat, toch ging niemand weg.
Ohne zu fragen, nahm er sich einen.Zonder te vragen nam hij er een.
Wir kauften Äpfel, Birnen und Trauben.We kochten appels, peren en druiven.
De valkuil voor Nederlandstaligen
Let op
Het Nederlands schrijft “ik weet dat hij komt” en “ze kwam om te helpen” zonder komma, omdat niemand daar pauzeert. Het Duits zet er een: de komma markeert de grens tussen twee zinnen, en pauzeren speelt geen rol. Dat is de meest gemaakte leestekenfout van Nederlandstaligen in het Duits, en hij is volledig mechanisch op te lossen: elke dass, elke weil, elke wenn en elke um … zu krijgt er een.
Snelle check
Om op te warmen, met meteen het antwoord (vragen: 2). Ze tellen niet mee voor je voortgang.
Oefenen
Oefeningen bij dit thema: 3. Je antwoorden worden in de browser gecontroleerd; niets daarvan verlaat je apparaat.
Schrijf nu zelfZinnen bij dit thema: 4, getypt en meteen gecontroleerd.
Gelukt
Hoe goed zit dit thema?
Na het oefenen wordt dit automatisch ingevuld. Je kunt het hier altijd zelf aanpassen.
Verder op het leerpad: 95 · Gemengde werkwoorden: bringen, brachteTerug naar het leerpad
Uitgebreid uitgelegd
Lees de hele uitleg · ca. 1 min
Nederlandse komma’s volgen grotendeels de adem en zijn deels smaak. Duitse komma’s volgen de zinsbouw en zijn grotendeels regel. De belangrijkste is kort: elke bijzin wordt door een komma van de hoofdzin gescheiden, altijd.
Ich weiß, dass er kommt. Wenn du willst, gehen wir. Das Buch, das ich gelesen habe, war gut. Geen Duitser pauzeert op die plekken, en toch is de komma in alle drie verplicht. Het Nederlands schrijft “ik weet dat hij komt” zonder komma — het Duits niet.
Twee andere regels dekken bijna de rest. Een komma staat voor aber, sondern, doch en voor elk onderschikkend voegwoord; voor und of oder tussen twee hoofdzinnen is hij facultatief, en in een opsomming ontbreekt hij. En een groep met infinitief moet er een krijgen als hij met um, ohne, statt, anstatt, außer of als begint.
Nader bekeken
Wat de hervorming echt veranderde
De spellingshervorming van 1996 maakte twee regels losser en liet de hoofdregel staan. De komma voor und tussen twee volledige hoofdzinnen werd facultatief, en de komma voor een eenvoudige groep met infinitief ook. Alles over bijzinnen bleef precies zoals het was.
Voor jou blijven dus twee regels over: een bijzin krijgt altijd een komma, en een opsomming nooit voor het laatste und.
Uitzonderingen en bijzondere gevallen2
Uitzondering
Als de groep met infinitief eenvoudig is
dan is de komma facultatief.
Ich versuche(,) pünktlich zu sein.Ik probeer op tijd te zijn.
Waarom? De hervorming heeft het zo geregeld; de meeste schrijvers zetten hem toch, voor de duidelijkheid.
Uitzondering
Als twee bijvoeglijke naamwoorden van een verschillend soort zijn
dan staat er geen komma tussen.
ein großes rotes Hauseen groot rood huis
Waarom? Een komma suggereert dat ze gelijkwaardig en verwisselbaar zijn; ein alter deutscher Film is niet ein deutscher alter Film.
Goed om te weten2
Goed om te weten
De komma kan de betekenis veranderen
Duitse leraren gebruiken één voorbeeld boven alle andere: Komm, wir essen, Opa tegenover Komm, wir essen Opa. De grap is oud en het punt is exact: de komma markeert wie er wordt aangesproken, en zonder komma wordt opa de maaltijd.
Goed om te weten
Ook een decimale komma
Het Duits gebruikt, net als het Nederlands, een komma als decimaalteken: 3,5, gelezen als drei Komma fünf. De punt groepeert duizendtallen. Hier hoef je niets om te zetten.
De werkwoorden van deze pagina in alle vormen: sein · kommen · stehen · gehen · hören · arbeiten · versuchen · hoffen