N4 · Điều kiện
Điều kiện と: hễ … thì
điều kiện と
Đặt と sau dạng thường không-quá-khứ của động từ hay tính từ, và câu nói rằng nửa sau tự động theo sau nửa đầu: 春になると、桜が咲きます, “hễ xuân đến thì hoa anh đào nở”. Không ai quyết định; mọi việc vận hành như thế.
Chủ đề 45 trên 139 · khoảng 6 phút
Mục tiêu của bạn
Bạn có thể diễn đạt điều luôn theo sau một việc bằng điều kiện と: khi A xảy ra, B đến.
水は百度になると、沸騰します。Nước sôi khi đạt đến một trăm độ.
この道をまっすぐ行くと、右に郵便局があります。Nếu đi thẳng con đường này thì bưu điện ở bên phải.
私はコーヒーを飲むと、眠れなくなります。Hễ uống cà phê là tôi không ngủ được.
Xong khi đạt 8 trên 10 · khoảng 4 phút
Video giải thích
Xem trước – rồi luyện tập
Điều cốt lõi
Ghi nhớと dành cho điều luôn theo sau: bạn bấm là nó xảy ra.
A, と, B: hễ A xảy ra thì B tự theo sau.
- Từ tín hiệu
- 〜と、
- 押すと
- 〜になると
- 〜だと
- 〜ないと
Dạng từ
Các mẫu trong một cái nhìn
Mỗi hàng nói trước mẫu được dùng khi nào hoặc để làm gì, rồi đưa một ví dụ trong tiếng Nhật.
| động từ, dạng thường không-quá-khứ | 押すと |
| động từ, phủ định thường | 押さないと |
| tính từ đuôi い | 寒いと |
| tính từ đuôi な + だ | 静かだと |
| danh từ + だ | 雨だと |
Từng quy tắc một
Dạng mà chủ đề này nói đến
と đứng sau dạng thường không-quá-khứ, dù câu kết thúc bằng です hay ます.
このボタンを押すと、水が出ます。Bạn bấm nút này thì nước chảy ra.
Nửa sau tự xảy ra; nó là một kết quả, không phải một quyết định.
春になると、暖かくなります。Hễ mùa xuân đến thì trời bắt đầu ấm.
Sau と không thể có lời nhờ, lời mời, mong muốn hay kế hoạch; với những thứ đó dùng たら.
駅に着いたら、電話してください。Khi đến nhà ga, xin hãy gọi cho tôi.
Thêm quy tắc (2)
Với đuôi quá khứ, と kể điều bạn gặp hoặc điều xảy ra tiếp theo.
窓を開けると、雪が降っていました。Khi tôi mở cửa sổ, trời đang có tuyết rơi.
Chỉ dẫn đường đi dùng と: cứ đi theo đây là tới.
この道をまっすぐ行くと、右に銀行があります。Nếu đi thẳng con đường này thì có một ngân hàng ở bên phải.
Câu ví dụ
Thêm 10 câu ví dụ
お金を入れてボタンを押すと、切符が出てきます。Bỏ tiền vào, bấm nút là vé ra.
冬になると、この湖は凍ります。Vào mùa đông, cái hồ này đóng băng.
部屋に入ると、電気がついていました。Khi tôi bước vào phòng, đèn đang sáng.
右に曲がると、公園が見えます。Nếu rẽ phải thì bạn sẽ thấy một công viên.
寝る前にスマホを見ると、よく眠れません。Nếu tôi xem điện thoại trước khi ngủ thì tôi ngủ không ngon.
暗くなると、街灯が自動でつきます。Khi trời tối, đèn đường tự động bật sáng.
このアプリを開くと、今日の天気が分かります。Bạn mở ứng dụng này là thấy thời tiết hôm nay.
弟は疲れると、すぐ機嫌が悪くなります。Khi em trai tôi mệt, nó lập tức cáu kỉnh.
外に出ると、雨が降り始めていました。Khi tôi bước ra ngoài, trời đã bắt đầu mưa.
値段が高いと、誰も買いません。Nếu giá cao thì không ai mua.
Cái bẫy mà người nói tiếng Việt hay mắc phải
Chú ý
Tiếng Việt nói “khi nào đến thì gọi cho tôi” mà không cần nghĩ, nên と có vẻ là bản dịch hiển nhiên của “khi”. Nhưng と chỉ chấp nhận một nửa sau tự động theo sau, còn một lời nhờ là điều mà ai đó phải quyết định. Lời nhờ, lời mời, mong muốn và kế hoạch dùng たら.
Bài học
Lời giải thích đầy đủ
Đọc tất cả · khoảng 2 phút
Đặt と sau dạng thường không-quá-khứ của động từ hay tính từ, và câu nói rằng nửa sau tự động theo sau nửa đầu: 春になると、桜が咲きます, “hễ xuân đến thì hoa anh đào nở”. Không ai quyết định; mọi việc vận hành như thế. Vì vậy と là điều kiện của quy luật tự nhiên, của máy móc, của thói quen và của chỉ dẫn đường đi.
Dạng đứng trước と là dạng thường, kể cả trong một câu lịch sự: sự lịch sự nằm ở cuối câu, 咲きます, không phải ở giữa. (Các thông báo rất trang trọng đôi khi nói 〜ますと; bạn sẽ nghe thấy, nhưng không cần tự nói.) Tính từ đuôi い nhận と trực tiếp (寒いと); tính từ đuôi な hoặc danh từ cần だ đứng trước (雨だと).
Vì kết quả là tự động, nửa sau không thể là điều mà người nói còn muốn tạo ra: không là lời nhờ, lời mời, mong muốn hay kế hoạch. “Khi đến nhà ga, hãy gọi cho tôi” là một lời nhờ, nên dùng たら, không dùng と. Đó là lỗi thường gặp nhất của người nói tiếng Việt, vì “khi” và “nếu” của ta không có hạn chế ấy: “khi nào đến thì gọi cho tôi” hoàn toàn ổn trong tiếng Việt, còn trong tiếng Nhật thì không với と.
Với đuôi quá khứ, と kể một câu chuyện: bạn làm một việc và phát hiện ra điều gì đó, hoặc một sự việc nối tiếp một sự việc khác. 窓を開けると、雪が降っていました là “khi tôi mở cửa sổ, trời đang có tuyết rơi” — một sự phát hiện, không phải một quy luật.
Tìm hiểu sâu hơn
と trong một câu chuyện
Trong truyện kể, と với đuôi quá khứ nối hai sự việc theo đúng thứ tự chúng xảy ra, và sự việc thứ hai thường là điều người kể không kiểm soát được: 外に出ると、雨が降り始めていました, “khi tôi bước ra ngoài, trời đã bắt đầu mưa”. Nửa đầu là một hành động; nửa sau là điều thế giới đã làm.
Vì vậy と thường gặp trong tiểu thuyết và trong những trải nghiệm được kể lại. Văn kể cũng dùng nó cho những hành động của một người nối nhau rất nhanh — 彼は部屋に入ると、窓を開けた, “anh ấy bước vào phòng và mở cửa sổ” —, nhưng trong hội thoại, một chuỗi những quyết định của chính mình như “tôi về nhà rồi nấu ăn” được nói bằng dạng -te: 家に帰って、料理をしました.
Ngoại lệ và trường hợp đặc biệt1
Ngoại lệ
Khi nửa sau là いい hoặc いいですね
thì と diễn tả một hy vọng, “giá mà”, dù một hy vọng có vẻ giống một mong muốn.
明日、晴れるといいですね。Giá mà ngày mai trời đẹp.
Vì sao? Về ngữ pháp, nửa sau là một nhận định — “thế là tốt” — chứ không phải một lời nhờ, nên quy tắc không bị phá vỡ. Trong cách dùng, 〜といいですね là một trong những cách thông thường nhất để chúc ai điều tốt lành.
Điều đáng biết2
Điều đáng biết
ないと đứng một mình: tôi phải
Trong hội thoại, một câu có thể dừng ở 〜ないと: もう行かないと, nghĩa đen “nếu tôi không đi ngay thì…”. Phần kết còn thiếu là “sẽ không hay”, và cả câu có nghĩa là “tôi phải đi đây”. Đó là dạng rút gọn của 〜ないといけない, và đóng vai trò như câu bỏ lửng “tại tôi phải đi rồi…” của chúng ta.
すみません、もう帰らないと。Xin lỗi, tại tôi phải về nhà rồi.
Điều đáng biết
Thói quen trong quá khứ
Với đuôi quá khứ và một cụm chỉ thời gian như 子どものころ, と mô tả điều xảy ra mỗi lần: “hễ mùa hè đến là chúng tôi đi bơi”. Đó là quá khứ của quy luật tự động, không phải một lần phát hiện đơn lẻ.
子どものころ、夏になると毎日海で泳ぎました。Hồi nhỏ, hễ mùa hè đến là ngày nào tôi cũng bơi ở biển.
Các chủ đề liên quan
Giờ hãy tự viết6 câu về chủ đề này, tự gõ và được kiểm tra ngay.
Những từ bạn sẽ cần10
Chúng xuất hiện trong các ví dụ và bài tập của chủ đề này và là từ mới ở điểm này trên lộ trình học.
- ボタンcúc; nút
- 押すđẩy; bấm
- 春mùa xuân
- 百trăm
- 〜度độ (nhiệt độ)
- 入れるcho vào
- 湖hồ
- 凍るđóng băng
- 電気đèn; điện
- 花見ngắm hoa anh đào
Thiếu một từ? Tra trong từ điển