Chuyển đến nội dung
EveryLingua Từ điểnTất cả ngôn ngữ
VI

Cấu tạo từ trong tiếng Nhật: tiền tố và hậu tố

Vốn từ lớn lên theo hai cách. Một là học từ mới – cách đó chậm. Hai là 78 thành phần trên trang này: với một từ và vài thành phần trong số đó, bạn có cả một họ từ.

Hậu tố quan trọng hơn tiền tố, vì một lý do ít khi được nói đến: chúng cho bạn biết từ loại. Nhờ chúng, bạn có thể đặt một từ lạ vào câu của nó trước khi biết nó nghĩa là gì.

Chữ kanji cuối đặt tên cho sự vật

Từ ghép được đọc từ sau ra trước: chữ kanji cuối cho biết nó là gì, các chữ đứng trước cho biết thuộc loại nào. Từ Hán Việt cũng vậy: “học sinh”, “điện thoại” có phần chính ở cuối.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
〜語(ご)ngôn ngữ; từ日本(にほん)語(ご), 英(えい)語(ご), 中国(ちゅうごく)語(ご), 外国(がいこく)語(ご), 単(たん)語(ご)
Một nước cộng 語(ご) là ngôn ngữ của nó, như một nước cộng 人(じん) là người của nó: 中国語(ちゅうごくご), 中国人(ちゅうごくじん). Ngoại lệ là tiếng Anh, 英語(えいご), xây trên một tên ngắn cũ của nước Anh. Chữ kanji ấy cũng nghĩa là từ: 単語(たんご)một từ đơn外来語(がいらいご)một từ mượn敬語(けいご)ngôn ngữ lịch sự
〜館(かん)một tòa nhà công cộng lớn図書(としょ)館(かん), 美術(びじゅつ)館(かん), 映画(えいが)館(かん), 大使(たいし)館(かん), 体育(たいいく)館(かん)
Một tòa nhà với một mục đích duy nhất, và mục đích đứng trước: 図書館(としょかん)thư viện (tòa nhà cho sách)映画館(えいがかん)rạp chiếu phim大使館(たいしかん)đại sứ quán Đó là thứ tự của hầu hết từ ghép tiếng Nhật, và nó giống từ Hán Việt nhưng ngược với từ thuần Việt: “nhà sách” (nhà trước, sách sau) thành “sách-nhà”. 旅館(りょかん), nhà trọ truyền thống, được xây giống như vậy.
〜場(じょう)/〜場(ば)nơi diễn ra một hoạt động会(かい)場(じょう), 駐車(ちゅうしゃ)場(じょう), 運動(うんどう)場(じょう), 売(う)り場(ば), 乗(の)り場(ば)
Hai cách đọc, và từ đứng trước cho biết cách nào. Sau một từ Hán-Nhật là じょう: 駐車場(ちゅうしゃじょう)bãi đỗ xe会場(かいじょう)địa điểm tổ chức (hội trường) Sau gốc của một động từ là ば: 売(う)り場(ば)quầy bán乗(の)り場(ば)nơi lên xe Cùng sự phân chia ấy chạy khắp ngôn ngữ, và là quy tắc thực tế hữu ích nhất để đọc to một từ ghép: âm Hán với âm Hán, âm Nhật với âm Nhật.
〜機(き)máy làm việc đó洗濯(せんたく)機(き), 掃除(そうじ)機(き), 券売(けんばい)機(き), 飛行(ひこう)機(き), 自動販売(じどうはんばい)機(き)
Đặt việc làm phía trước và bạn có chiếc máy làm việc ấy: 洗濯機(せんたくき)máy giặt掃除機(そうじき)máy hút bụi 飛行機(ひこうき), máy bay, là một cỗ máy để bay. Máy bán hàng tự động, 自動販売機(じどうはんばいき), quá dài cho dùng hằng ngày và được rút thành 自販機(じはんき) – xem nhóm cuối của trang này.
〜料(りょう)một khoản phí cho dịch vụ hay việc sử dụng送(そう)料(りょう), 授業(じゅぎょう)料(りょう), 入場(にゅうじょう)料(りょう), 手数(てすう)料(りょう), 使用(しよう)料(りょう)
Tiếng Nhật có ba chữ kanji thông dụng cho thứ tốn tiền, và chúng không thay thế nhau được. 料(りょう) là phí của một dịch vụ hay việc dùng một thứ: 送料(そうりょう)phí vận chuyển入場料(にゅうじょうりょう)vé vào cửa手数料(てすうりょう)phí giao dịch “Miễn phí” và “có phí” cũng được xây trên nó: 無料(むりょう), 有料(ゆうりょう).
〜代(だい)tiền trả cho một thứ; một hóa đơn電気(でんき)代(だい), 食事(しょくじ)代(だい), タクシー代(だい), 部屋(へや)代(だい), 本(ほん)代(だい)
Giá của một thứ, hay hóa đơn cho thứ đã tiêu, và nó gắn với mọi từ – từ Nhật và từ mượn như nhau: タクシー代(だい)tiền taxi部屋代(へやだい)tiền phòng Sau một con số, cùng chữ kanji là một thập niên của đời người: 二十代(にじゅうだい), người từ hai mươi đến hai mươi chín tuổi.
〜費(ひ)chi phí; các khoản phí như một danh mục交通(こうつう)費(ひ), 生活(せいかつ)費(ひ), 食(しょく)費(ひ), 学(がく)費(ひ), 医療(いりょう)費(ひ)
Chữ trang trọng nhất trong ba chữ: chi phí như một đề mục, từ của một bản ngân sách hay một biểu mẫu. 交通費(こうつうひ)chi phí đi lại食費(しょくひ)chi phí ăn uống学費(がくひ)học phí Hãy đặt cạnh nhau: 電車代(でんしゃだい)là tiền vé bạn đã trả交通費(こうつうひ)là đề mục mà dưới đó bạn xin thanh toán
〜会(かい)một cuộc họp, một buổi gặp mặt, một sự kiện飲(の)み会(かい), 説明(せつめい)会(かい), 運動(うんどう)会(かい), 展示(てんじ)会(かい), 歓迎(かんげい)会(かい)
Bất kỳ cuộc gặp nào có mục đích, được gọi theo mục đích: 説明会(せつめいかい)buổi giới thiệu歓迎会(かんげいかい)tiệc chào mừng運動会(うんどうかい)ngày hội thể thao ở trường 飲(の)み会(かい) được xây trên gốc của một động từ, và là một thiết chế của đời sống sinh viên và công sở: một buổi chiều ăn uống cùng nhóm.
〜式(しき)một nghi lễ; một kiểu hay hệ thống結婚(けっこん)式(しき), 卒業(そつぎょう)式(しき), 入学(にゅうがく)式(しき), 和(わ)式(しき), 洋(よう)式(しき)
Hai nghĩa. Một nghi lễ trang trọng: 入学式(にゅうがくしき)lễ khai giảng卒業式(そつぎょうしき)lễ tốt nghiệp Và một kiểu hay hệ thống: 和式(わしき) và 洋式(ようしき), kiểu Nhật và kiểu phương Tây – nói nhiều nhất về nhà vệ sinh, nơi du khách gặp cả hai từ.
〜品(ひん)hàng hóa; một vật thuộc một loại食(しょく)品(ひん), 商(しょう)品(ひん), 作(さく)品(ひん), 部(ぶ)品(ひん), 新(しん)品(ぴん)
Vật như một danh mục: 食品(しょくひん)thực phẩm商品(しょうひん)hàng bán作品(さくひん)một tác phẩm nghệ thuật hay văn chương部品(ぶひん)linh kiện Sau ん âm cứng lại: 新品(しんぴん) mới tinh, từ chỉ thứ chưa ai dùng. Hán Việt “phẩm” cũng có trong “thực phẩm”, “sản phẩm”.
〜製(せい)sản xuất tại; làm bằng日本(にほん)製(せい), 外国(がいこく)製(せい), 革(かわ)製(せい), 木(もく)製(せい), プラスチック製(せい)
Sau một nước, là nơi làm ra thứ đó: 日本製(にほんせい), sản xuất tại Nhật. Sau một chất liệu, là thứ nó làm bằng: 木製(もくせい) bằng gỗ, プラスチック製(せい). Tiếng Việt dùng hai cách nói, “sản xuất tại” và “làm bằng”; tiếng Nhật dùng một chữ kanji. Để ý 木(き) ở đây đọc là もく.
〜用(よう)dành cho; thiết kế cho子(こ)ども用(よう), 女性(じょせい)用(よう), 業務(ぎょうむ)用(よう), 家庭(かてい)用(よう), 自転車(じてんしゃ)用(よう)
Nói thứ ấy được thiết kế cho ai hay cho việc gì, và kết quả đi với の trước một danh từ: 子(こ)ども用(よう)の自転車(じてんしゃ), xe đạp trẻ em. 業務用(ぎょうむよう), dùng cho nghiệp vụ, trên một hộp lớn ở siêu thị nghĩa là cỡ cho nhà hàng.
〜向(む)けhướng tới; làm ra với người nào trong đầu子(こ)ども向(む)け, 初心者(しょしんしゃ)向(む)け, 外国人(がいこくじん)向(む)け, 若者(わかもの)向(む)け, 海外(かいがい)向(む)け
Từ 向(む)ける, hướng về: đối tượng mà một thứ được làm ra cho. Hãy đặt cạnh 〜用(よう): một cái kéo 子(こ)ども用(よう) có cỡ vừa tay trẻ, một bộ phim 子(こ)ども向(む)け được làm ra với trẻ em trong đầu. Đừng nhầm với 〜向(む)き, hợp với: 子(こ)ども向(む)きの料理(りょうり) là món ăn tình cờ hợp với trẻ em.

Các thành tố phủ định

Không, không có, chưa: các tiền tố mà tiếng Việt chuyển bằng “bất”, “vô”, “phi” hay “không”.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
不(ふ)〜không; bất-, vô-不(ふ)安(あん), 不(ふ)親切(しんせつ), 不(ふ)可能(かのう), 不(ふ)健康(けんこう), 不(ふ)自由(じゆう)
Tiền tố phủ định thông dụng nhất, và thứ nó tạo ra thường là một tính từ đuôi -na: 便利(べんり) tiện lợi có đối nghĩa 不便(ふべん), 親切(しんせつ) tử tế có 不親切(ふしんせつ). Nó đi gần như chỉ với từ Hán-Nhật. Một tính từ Nhật như 高(たか)い không có tiền tố phủ định: đối nghĩa của nó là từ khác, 安(やす)い hay 低(ひく)い. Trong vài từ nó đọc ぶ: 不器用(ぶきよう) vụng về. Hán Việt: “bất tiện”.
無(む)〜không có; chẳng có gì như vậy無(む)料(りょう), 無(む)理(り), 無(む)関係(かんけい), 無(む)責任(せきにん), 無(む)意味(いみ)
Nơi 不(ふ)〜nói điều gì không như thế無(む)〜nói điều gì vắng mặt: 無料(むりょう)miễn phí無関係(むかんけい)không liên quan無責任(むせきにん)vô trách nhiệm 無理(むり), nghĩa đen “vô lý”, là từ thông dụng cho không thể hay quá sức, và ちょっと無理(むり)です là một lời “không” nhẹ thường gặp. Trong 無事(ぶじ), bình an vô sự, nó đọc ぶ.
未(み)〜chưa未(み)成年(せいねん), 未(み)経験(けいけん), 未(み)完成(かんせい), 未(み)定(てい), 未(み)読(どく)
Không phải “không” mà là “chưa”: người ta mong nó xảy ra. 未完成(みかんせい) chưa hoàn thành, còn đang xây; 未定(みてい) chưa quyết định; 未経験(みけいけん) chưa có kinh nghiệm, trong một tin tuyển dụng là lời mời chứ không phải lời từ chối. Trên điện thoại, 未読(みどく) là chưa đọc. Hán Việt: “vị thành niên”.

Tiền tố thêm một nghĩa

Lại, mới, lớn, nhỏ, nhất, mỗi, tất cả, nửa – hầu như luôn trên từ Hán-Nhật, và đọc theo âm Hán.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
再(さい)〜tái-; lại再(さい)開(かい), 再(さい)利用(りよう), 再(さい)発行(はっこう), 再(さい)確認(かくにん), 再(さい)入国(にゅうこく)
“Tái-” của tiếng Nhật, trên các danh từ nhận する: 再開(さいかい)する mở lại, tiếp tục; 再発行(さいはっこう) cấp lại một tấm thẻ; 再利用(さいりよう) tái sử dụng. Nó đòi một danh từ Hán-Nhật. Với một động từ thường ý ấy là một động từ ghép với 〜直(なお)す (やり直(なお)す), hoặc đơn giản もう一度(いちど).
新(しん)〜mới新(しん)製品(せいひん), 新(しん)記録(きろく), 新(しん)学期(がっき), 新(しん)商品(しょうひん), 新(しん)年度(ねんど)
Trên một danh từ Hán-Nhật 新(しん)〜 là một tiền tố; trước một từ Nhật người ta dùng tính từ: 新(あたら)しい靴(くつ), giày mới. Đối nghĩa của nó là 旧(きゅう)〜, cũ, trước đây: 旧(きゅう)製品(せいひん). 新学期(しんがっき), học kỳ mới, mang chữ っ nhỏ được giải thích ở nhóm chỗ nối.
大(だい)〜/大(おお)〜lớn; rất; đại大(だい)好(す)き, 大(だい)人気(にんき), 大(おお)雨(あめ), 大(おお)型(がた), 大(おお)掃除(そうじ)
Hai cách đọc, và một quy tắc gần đúng: だい trước một từ Hán-Nhật (大人気(だいにんき), 大成功(だいせいこう)), おお trước một từ Nhật (大雨(おおあめ)mưa lớn大型(おおがた)cỡ lớn) 大好(だいす)き là ngoại lệ nổi tiếng. 大人(おとな), người lớn, đọc nguyên khối và hoàn toàn không được xây như vậy.
小(こ)〜nhỏ; nhẹ小(こ)雨(さめ), 小(こ)型(がた), 小(こ)銭(ぜに), 小(こ)声(ごえ)
Trước từ Nhật nó đọc こ, và các từ ghép ấy cho thấy điều xảy ra ở chỗ nối: 雨(あめ) thành さめ trong 小雨(こさめ), 声(こえ) thành ごえ trong 小声(こごえ), giọng nhỏ. 小銭(こぜに) là tiền lẻ. Trước từ Hán-Nhật nó đọc しょう: 小学校(しょうがっこう), trường tiểu học.
最(さい)〜nhất; cực kỳ最(さい)初(しょ), 最(さい)後(ご), 最(さい)高(こう), 最(さい)新(しん), 最(さい)大(だい)
Tính từ tiếng Nhật không có đuôi so sánh nhất. Trên một từ Hán-Nhật 最(さい)〜 làm việc đó: 最新(さいしん) mới nhất; 最大(さいだい) lớn nhất. Vài từ là từ thông dụng: 最初(さいしょ) đầu tiên, 最後(さいご) cuối cùng, 最高(さいこう) tốt nhất, tuyệt vời. Với mọi từ khác dùng 一番(いちばん): 一番(いちばん)高(たか)い.
毎(まい)〜mỗi毎(まい)日(にち), 毎(まい)朝(あさ), 毎(まい)週(しゅう), 毎(まい)年(とし), 毎(まい)回(かい)
Trước một từ chỉ thời gian, và không có trợ từ sau đó: 毎朝(まいあさ)走(はし)ります, không có に. Cách đọc của từ chỉ thời gian không đổi: あさ thuần Nhật trong 毎朝(まいあさ), しゅう Hán-Nhật trong 毎週(まいしゅう). 毎年(まいとし) cũng có thể đọc まいねん.
全(ぜん)〜tất cả; toàn bộ全(ぜん)員(いん), 全(ぜん)国(こく), 全(ぜん)部(ぶ), 全(ぜん)世界(せかい), 全(ぜん)品(ぴん)
全員(ぜんいん) toàn thể thành viên, mọi người; 全国(ぜんこく) cả nước, toàn quốc. 全部(ぜんぶ), tất cả, là từ thông dụng. Trên một tủ kính 全品(ぜんぴん)半額(はんがく) nghĩa là mọi thứ giảm nửa giá – chú ý ひん thành ぴん sau ん.
半(はん)〜nửa半(はん)分(ぶん), 半(はん)額(がく), 半(はん)年(とし), 半(はん)袖(そで), 半(はん)日(にち)
半分(はんぶん)một nửa半年(はんとし)sáu tháng半袖(はんそで)tay ngắn – nửa tay áo Sau một giờ là “rưỡi”: 三時半(さんじはん). 半額(はんがく) là nhãn dán xuất hiện trên đồ ăn ở siêu thị ngay trước giờ đóng cửa.
真(ま)〜đúng, chính xác; thuần, đậm真(ま)ん中(なか), 真(ま)っ白(しろ), 真(ま)っ暗(くら), 真(ま)っ赤(か), 真(ま)夜中(よなか)
Một tiền tố Nhật làm sắc nét từ theo sau: 白(しろ)trắng真(ま)っ白(しろ)trắng toát; 暗(くら)いtối真(ま)っ暗(くら)tối đen như mực; 夜中(よなか)đêm真夜中(まよなか)giữa đêm khuya Nó đổi dạng theo âm theo sau – ま, まっ, まん – và được viết bằng chữ っ nhỏ hay ん trong kana. 真(ま)っ赤(か), đỏ rực, có cách đọc bất quy tắc và phải học nguyên khối.
高(こう)〜/低(てい)〜cao; thấp高(こう)品質(ひんしつ), 高(こう)収入(しゅうにゅう), 高(こう)血圧(けつあつ), 低(てい)価格(かかく), 低(てい)温(おん)
Một cặp cho danh từ Hán-Nhật, thường gặp trong quảng cáo và nhãn mác: 高品質(こうひんしつ) chất lượng cao, 低価格(ていかかく) giá thấp, 低(てい)カロリー. Trước một từ Nhật dùng các tính từ, 高(たか)い và 低(ひく)い. Trong lời nói giá là 安(やす)い chứ không thấp; 低価格(ていかかく) là từ văn viết.

Hai tiền tố lịch sự

Không phải một nghĩa mà là một cấp độ: chúng làm một từ lịch sự hơn, và có những từ hầu như không bao giờ dùng thiếu chúng.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
お〜lịch sự hơn hay nhẹ nhàng hơn, nhất là trên từ Nhậtお茶(ちゃ), お金(かね), お水(みず), お店(みせ), お祭(まつ)り
Không phải một nghĩa mà là một giọng điệu: từ nghe nhẹ nhàng và lịch sự hơn, và có từ hầu như không bao giờ dùng thiếu nó – お茶(ちゃ), お金(かね), お腹(なか). Nó đi chủ yếu với từ Nhật. Hai giới hạn: không bao giờ đặt cho đồ của mình khi nói với người khác (お名前(なまえ)は? hỏi tên người khác; bạn đáp bằng 名前(なまえ) trơn), và từ mượn katakana hiếm khi mang nó.
ご〜lịch sự hơn, nhất là trên từ Hán-Nhậtご家族(かぞく), ご連絡(れんらく), ご住所(じゅうしょ), ご注意(ちゅうい), ご飯(はん)
Người anh em sinh đôi Hán-Nhật của お〜: ご家族(かぞく)gia đình ngàiご住所(じゅうしょ)địa chỉ của ngài Biển báo ở nhà ga đầy nó: ご注意(ちゅうい)ください. Một nhúm từ Hán-Nhật thông dụng lấy お và phải học như vậy: お電話(でんわ), お時間(じかん), お弁当(べんとう). Trong ご飯(はん) tiền tố đã hòa vào từ: đó là một bữa ăn, hay cơm chín, còn 飯(めし) chỉ là thô.

Người, nghề và cửa hàng

Người làm việc đó, thành viên, người mang nó – và hậu tố duy nhất tạo ra một nhóm người.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
〜たちmột nhóm người私(わたし)たち, 子(こ)どもたち, 学生(がくせい)たち, 先生(せんせい)たち, あなたたち
Danh từ tiếng Nhật không có số nhiều: 本(ほん) là một quyển sách hay mười quyển. たち cũng không phải đuôi số nhiều; nó tạo một nhóm người, và có thể nghĩa là ai đó và những người đi cùng: 田中(たなか)さんたち, Tanaka và những người khác. Nó không gắn vào đồ vật. 友(とも)だち được xây như vậy ngày xưa và giờ nghĩa là một người bạn.
〜人(じん)người của; quốc tịch日本(にほん)人(じん), 外国(がいこく)人(じん), イギリス人(じん), アメリカ人(じん), 社会(しゃかい)人(じん)
Một nước và 人(じん) là quốc tịch: イギリス人(じん), 日本人(にほんじん). Ngôn ngữ lấy 〜語(ご). Chữ kanji có ba cách đọc và từ quyết định: じん cho quốc tịch và tầng lớp (社会人(しゃかいじん), một người lớn đi làm), にん khi đếm và trong vài nghề (三人(さんにん), 管理人(かんりにん), người quản lý nhà), ひと đứng một mình.
〜屋(や)một cửa hàng; người điều hành nó; một kiểu người本(ほん)屋(や), 花(はな)屋(や), パン屋(や), 八百屋(やおや), 照(て)れ屋(や)
Cửa hàng và người bán trong một từ: 本屋(ほんや) là hiệu sách hay người bán sách. Tiếng Việt nói “hiệu sách”, “tiệm bánh” với loại cửa hàng đứng sau; tiếng Nhật đặt nó đứng trước: “bánh-tiệm”. Khi nói về người, thêm さん: 八百屋(やおや)さん, người bán rau. Trên một nét tính cách nó gọi tên một kiểu người, với chút giễu cợt: 照(て)れ屋(や)người hay ngượngがんばり屋(や)người không bao giờ bỏ cuộc
〜員(いん)một nhân viên; một thành viên会社(かいしゃ)員(いん), 店(てん)員(いん), 駅(えき)員(いん), 銀行(ぎんこう)員(いん), 公務(こうむ)員(いん)
Một người trong đội ngũ của một nơi hay thành viên của một tổ chức: 店員(てんいん)nhân viên cửa hàng会社員(かいしゃいん)nhân viên công ty – câu trả lời tiêu chuẩn cho câu hỏi bạn làm nghề gì 全員(ぜんいん), toàn thể thành viên, được xây giống vậy.
〜生(せい)một học sinh, một sinh viên大学(だいがく)生(せい), 留学(りゅうがく)生(せい), 高校(こうこう)生(せい), 小学(しょうがく)生(せい), 一年(いちねん)生(せい)
Bậc học đứng trước: 小学生(しょうがくせい), 中学生(ちゅうがくせい), 高校生(こうこうせい), 大学生(だいがくせい). Với một con số là năm học: 三年生(さんねんせい), học sinh năm thứ ba. 留学生(りゅうがくせい) là lưu học sinh. Và một cái bẫy: 先生(せんせい) là thầy cô, người sinh ra trước.
〜長(ちょう)người đứng đầu việc đó社(しゃ)長(ちょう), 部(ぶ)長(ちょう), 店(てん)長(ちょう), 校(こう)長(ちょう), 駅(えき)長(ちょう)
Người đứng đầu điều đứng trước: 社長(しゃちょう)chủ tịch công ty部長(ぶちょう)trưởng phòng店長(てんちょう)quản lý cửa hàng校長(こうちょう)hiệu trưởng Trong một công ty chức vụ được dùng thay cho さん: 田中部長(たなかぶちょう), hay chỉ 部長(ぶちょう) khi nói với ông, gần với “thưa trưởng phòng” trong tiếng Việt.
〜手(しゅ)người làm nghề ấy運転(うんてん)手(しゅ), 歌(か)手(しゅ), 選(せん)手(しゅ), 助(じょ)手(しゅ)
Trong tên một nghề 手(て) đọc là しゅ: 歌手(かしゅ)ca sĩ選手(せんしゅ)vận động viên助手(じょしゅ)trợ lý Sau gốc động từ nó đọc て và gọi tên một vai trong một cuộc trao đổi, không phải một nghề: 話(はな)し手(て), người nói – xem nhóm gốc động từ.
〜者(しゃ)người làm việc đó; -giả参加(さんか)者(しゃ), 利用(りよう)者(しゃ), 研究(けんきゅう)者(しゃ), 初心(しょしん)者(しゃ), 医(い)者(しゃ)
Gần nhất với “người …” hay “-giả” của tiếng Việt, và cũng sinh sôi như vậy: lấy một danh từ đi với する là có người làm việc đó – 参加(さんか)するtham gia参加者(さんかしゃ)người tham gia; 利用(りよう)するsử dụng利用者(りようしゃ)người dùng Nghe trung tính và hơi chính thức. 医者(いしゃ) là từ thông dụng, nhưng bác sĩ được gọi là 先生(せんせい).
〜家(か)người chuyên về một nghệ thuật hay lĩnh vực作家(さっか), 画家(がか), 音楽(おんがく)家(か), 専門(せんもん)家(か), 政治(せいじ)家(か)
Ở đây không phải “nhà” theo nghĩa nơi ở, và đọc か: người đã biến điều gì thành nghệ thuật hay chuyên môn của mình – như “gia” trong Hán Việt. 画家(がか)họa sĩ専門家(せんもんか)chuyên gia政治家(せいじか)chính trị gia Nó có vị thế cao hơn 〜者(しゃ), nên một tiểu thuyết gia là 作家(さっか). Trên một thói quen nó gọi tên một nét, như lời khen: 努力家(どりょくか), người rất nỗ lực, 読書家(どくしょか), một người đọc nhiều.

Hậu tố tạo danh từ trừu tượng

Từ một tính từ hay một danh từ thành một số đo, một cảm giác, một tính chất, một khả năng, một mức độ.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
〜さdanh từ từ một tính từ: có bao nhiêu tính chất đó高(たか)さ, 長(なが)さ, 重(おも)さ, 大(おお)きさ, 便利(べんり)さ
Lấy một tính từ đuôi -i, bỏ chữ い cuối, thêm さ: 高(たか)い → 高(たか)さ độ cao. Nó cũng dùng được với tính từ đuôi -na (便利(べんり)さ sự tiện lợi, 静(しず)かさ sự yên tĩnh) và với hầu hết mọi tính từ, nên là hậu tố đầu tiên đáng biết. Giống “sự …” hay “độ …” trong tiếng Việt (độ cao, sự tiện lợi). Nó biến một lời mô tả thành một số đo: độ cao, độ dài, trọng lượng, kích thước. いい thành よさ.
〜みdanh từ từ một tính từ: tính chất như được cảm nhận楽(たの)しみ, 甘(あま)み, 痛(いた)み, 弱(よわ)み, 重(おも)み
Nó dùng với ít tính từ hơn nhiều so với さ, và nghĩa khác: さđoみgọi tên điều được cảm thấy 重(おも)さlà trọng lượng tính bằng ký重(おも)みlà sức nặng theo nghĩa tầm quan trọng 楽(たの)しみ là điều người ta mong chờ, và 楽(たの)しみにしています là cách nói thông dụng. Các từ đuôi み được học như từ riêng; hầu hết tính từ không có.
〜性(せい)-tính: một tính chất可能(かのう)性(せい), 安全(あんぜん)性(せい), 必要(ひつよう)性(せい), 重要(じゅうよう)性(せい), 個(こ)性(せい)
“Tính” của tiếng Việt trên các từ Hán-Nhật: 安全(あんぜん)an toàn安全性(あんぜんせい)tính an toàn như một đặc tính của vật; 可能(かのう) khả thi, 可能性(かのうせい) khả năng, xác suất. 個性(こせい) là cá tính. Lưu ý thứ tự: tiếng Việt đặt “tính” trước, tiếng Nhật đặt 性 sau. Cùng chữ kanji trong 女性(じょせい) và 男性(だんせい) nghĩa là giới tính, và hai từ ấy là cách nói lịch sự cho phụ nữ và nam giới.
〜感(かん)một cảm giác hay tình cảm về責任(せきにん)感(かん), 安心(あんしん)感(かん), 達成(たっせい)感(かん), 違和(いわ)感(かん), 季節(きせつ)感(かん)
Biến một danh từ thành cảm giác: 責任感(せきにんかん)tinh thần trách nhiệm達成感(たっせいかん)cảm giác hoàn thành 違和感(いわかん) không có từ tương đương chính xác trong tiếng Việt và có mặt khắp nơi: cảm giác điều gì không khớp hẳn. 季節感(きせつかん), cảm giác về mùa, được trân trọng trong ẩm thực và thư từ.
〜力(りょく)sức; khả năng体(たい)力(りょく), 集中(しゅうちゅう)力(りょく), 想像(そうぞう)力(りょく), 記憶(きおく)力(りょく), 日本語(にほんご)力(りょく)
Một khả năng, như thứ có thể có nhiều hay ít: 集中力(しゅうちゅうりょく)khả năng tập trung記憶力(きおくりょく)trí nhớ体力(たいりょく)thể lực Nó gắn thoải mái, và kết quả là những từ của tin tuyển dụng và bản tin nhà trường: 日本語力(にほんごりょく), trình độ tiếng Nhật. Đứng một mình, chữ kanji đọc ちから.
〜度(ど)độ; mức trên một thang温(おん)度(ど), 湿(しつ)度(ど), 満足(まんぞく)度(ど), 知名(ちめい)度(ど), 難易(なんい)度(ど)
Mức của một thứ như một điểm trên thang: 温度(おんど)nhiệt độ湿度(しつど)độ ẩm満足度(まんぞくど)mức hài lòng trong một khảo sát難易度(なんいど)mức độ khó知名度(ちめいど)độ nổi tiếng Sau một con số là độ hay lần: 三十度(さんじゅうど), 二度(にど).

Hậu tố tạo tính từ

Mang tính kinh tế, trẻ con, đúng kiểu của, bề ngoài – và hậu tố hoạt động mạnh nhất tạo một tính từ đuôi -na từ bất kỳ danh từ trang trọng nào.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
〜的(てき)-tính, mang tính: một tính từ đuôi -na từ một danh từ具体(ぐたい)的(てき), 経済(けいざい)的(てき), 一般(いっぱん)的(てき), 積極(せっきょく)的(てき), 個人(こじん)的(てき)
Biến một danh từ Hán-Nhật thành tính từ đuôi -na, như “mang tính …” hay “có tính …” trong tiếng Việt: 経済(けいざい)kinh tế経済的(けいざいてき)mang tính kinh tế Nó hoạt động như mọi tính từ đuôi -na: 具体的(ぐたいてき)な例(れい)trước danh từ具体的(ぐたいてき)にnhư trạng từ 個人的(こじんてき)に, cá nhân tôi thì, là cách thông dụng để làm nhẹ một ý kiến. Quá nhiều chữ này làm văn bản nghe như báo cáo.
〜っぽいhay…, trẻ con; có xu hướng (khẩu ngữ)忘(わす)れっぽい, 子(こ)どもっぽい, 白(しろ)っぽい, 安(やす)っぽい, 怒(おこ)りっぽい
Khẩu ngữ, với ba cách dùng. Sau một danh từ, giống nó, thường theo cách không mong muốn: 子(こ)どもっぽい trẻ con. Sau một màu, gần với nó: 白(しろ)っぽい trăng trắng. Sau gốc động từ, dễ …: 忘(わす)れっぽいhay quên怒(おこ)りっぽいdễ nổi nóng Kết quả là một tính từ đuôi -i: 忘(わす)れっぽくて.
〜らしいđúng kiểu của; như phải thế春(はる)らしい, 男(おとこ)らしい, 女(おんな)らしい, 学生(がくせい)らしい, 子(こ)どもらしい
Sau một danh từ: có những phẩm chất được mong đợi ở nó, thường như lời khen. Hãy đặt cạnh 〜っぽい: 子(こ)どもらしい đúng kiểu trẻ con, như một đứa trẻ nên có; 子(こ)どもっぽい là trẻ con, như người lớn không nên. Đừng nhầm với ngữ pháp của らしい, “hình như”, theo sau cả một câu: 雨(あめ)が降(ふ)るらしい.

Tạo động từ

Một hậu tố biến danh từ thành động từ, một hậu tố khác làm nó thành “-hóa”, và một hậu tố khác nói điều người khác cảm thấy.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
〜するbiến một danh từ chỉ hành động thành động từ予約(よやく)する, 勉強(べんきょう)する, 説明(せつめい)する, コピーする, メールする
Cửa vào lớn nhất của động từ tiếng Nhật: một danh từ Hán-Nhật gọi tên một hành động, với する phía sau, là một động từ – và một từ mượn cũng vậy: コピーする, メールする. Danh từ còn có thể đi với を: 勉強(べんきょう)をする. Chỉ danh từ chỉ hành động mới nhận; một thứ như 本(ほん) thì không.
〜化(か)-hóa; trở thành映画(えいが)化(か), 国際(こくさい)化(か), 自動(じどう)化(か), 高齢(こうれい)化(か), デジタル化(か)
“-hóa” của tiếng Nhật, trên một danh từ: 国際化(こくさいか) quốc tế hóa, 自動化(じどうか) tự động hóa, デジタル化(か). Với する là một động từ: 映画化(えいがか)する, chuyển một cuốn sách thành phim. Tin tức đầy 少子化(しょうしか) và 高齢化(こうれいか), sự giảm sinh và già hóa xã hội.
〜がるbiểu lộ dấu hiệu của một cảm xúc (nói về người khác)怖(こわ)がる, 寒(さむ)がる, 欲(ほ)しがる, 嫌(いや)がる, 痛(いた)がる
Tiếng Nhật rất cẩn thận khi khẳng định cảm xúc của người khác như một sự thật. 怖(こわ)い là nỗi sợ của chính bạn; với nỗi sợ của người khác, ta tả điều họ biểu lộ: 怖(こわ)がる, tỏ ra sợ. Bỏ い và thêm がる; kết quả là một động từ đi với を. Với 〜たい cho 〜たがる: 行(い)きたがる, cứ muốn đi mãi.

Gốc động từ làm danh từ

Bỏ đuôi lịch sự và đi tiếp: gốc là một danh từ, và là nửa đầu của cả chục từ khác.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
〜ます→〜gốc động từ đứng một mình là một danh từ休(やす)み, 帰(かえ)り, 始(はじ)まり, 考(かんが)え, 答(こた)え
Lấy dạng lịch sự, bỏ ます, và phần còn lại thường là một danh từ: 休(やす)みます → 休(やす)み, một lần nghỉ, một ngày nghỉ; 帰(かえ)ります → 帰(かえ)り, việc về nhà. Một số mất okurigana khi viết: 話(はな)す cho 話(はなし), một câu chuyện hay một cuộc nói chuyện. Không gốc nào cũng đứng riêng được, nhưng gốc nào cũng vào được một từ ghép – phần còn lại của nhóm này.
〜方(かた)cách làm; làm thế nào読(よ)み方(かた), 使(つか)い方(かた), 作(つく)り方(かた), 書(か)き方(かた), 行(い)き方(かた)
Gốc động từ và 方(かた) là cách làm việc đó: 使(つか)い方(かた) cách dùng. Bổ ngữ đi với の, không phải を, vì kết quả là một danh từ: 漢字(かんじ)の読(よ)み方(かた). Với một động từ đuôi する là 仕方(しかた), từ する: 勉強(べんきょう)の仕方(しかた), cách học.
〜物(もの)vật mà hành động hướng vào食(た)べ物(もの), 飲(の)み物(もの), 乗(の)り物(もの), 買(か)い物(もの), 忘(わす)れ物(もの)
Gốc động từ và 物(もの) là thứ được làm việc ấy: 食(た)べ物(もの) đồ ăn, 乗(の)り物(もの) phương tiện, trò chơi để cưỡi. 買(か)い物(もの) là việc mua sắm, và 忘(わす)れ物(もの) đồ bỏ quên – từ của mọi tấm biển đồ thất lạc. Trong một từ ghép Hán-Nhật cùng chữ kanji thường đọc ぶつ: 動物(どうぶつ), động vật.
〜手(て)người làm việc đó, trong một vai話(はな)し手(て), 聞(き)き手(て), 読(よ)み手(て), 売(う)り手(て), 買(か)い手(て)
Gốc động từ và 手(て) là người trong vai ấy: 話(はな)し手(て) và 聞(き)き手(て), người nói và người nghe; 売(う)り手(て) và 買(か)い手(て), người bán và người mua. Một vai trong một cuộc trao đổi, không phải một nghề – cho nghề, dùng 〜手(しゅ) hay 〜者(しゃ). 上手(じょうず) và 下手(へた) là những từ riêng.
〜放題(ほうだい)bao nhiêu tùy thích食(た)べ放題(ほうだい), 飲(の)み放題(ほうだい), 使(つか)い放題(ほうだい), 見(み)放題(ほうだい)
Trên thực đơn, ăn hay uống bao nhiêu tùy thích với một giá cố định: 飲(の)み放題(ほうだい). Trên điện thoại hay gói video, dùng không giới hạn: 見(み)放題(ほうだい). Ngoài thực đơn nó nghĩa là để mặc cho điều gì diễn ra không kiểm soát: 庭(にわ)が荒(あ)れ放題(ほうだい)だ, khu vườn đã hoang tàn hoàn toàn.

Hai động từ thành một

Một gốc động từ cộng một động từ thứ hai: bắt đầu, kết thúc, tiếp tục, quá, đột ngột, lại, lẫn nhau.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
〜始(はじ)めるbắt đầu làm習(なら)い始(はじ)める, 読(よ)み始(はじ)める, 食(た)べ始(はじ)める, 降(ふ)り始(はじ)める, 使(つか)い始(はじ)める
Khuôn mẫu của cả nhóm: một gốc động từ và một động từ thứ hai, và động từ thứ hai mang thì và độ lịch sự. 〜始(はじ)める đánh dấu sự bắt đầu của một hành động, và dùng cho cả điều xảy ra lẫn điều người ta làm: 雨(あめ)が降(ふ)り始(はじ)めた. So với 〜出(だ)す, một sự bắt đầu đột ngột. Giống “bắt đầu + động từ” trong tiếng Việt.
〜終(お)わるlàm xong読(よ)み終(お)わる, 食(た)べ終(お)わる, 書(か)き終(お)わる, 使(つか)い終(お)わる
Sự kết thúc của việc đang làm: 食(た)べ終(お)わったら、皿(さら)を洗(あら)ってください. Đi với các hành động có điểm kết thúc tự nhiên. Người ta đọc xong một cuốn sách, nhưng khi mưa tạnh thì không nói như vậy mà nói 雨(あめ)がやんだ.
〜続(つづ)けるtiếp tục làm降(ふ)り続(つづ)ける, 歩(ある)き続(つづ)ける, 待(ま)ち続(つづ)ける, 使(つか)い続(つづ)ける, 働(はたら)き続(つづ)ける
Một hành động tiếp diễn, thường lâu hơn dự kiến: 一時間(いちじかん)待(ま)ち続(つづ)けた, đã chờ suốt một tiếng. Nơi 〜ているnói một hành động đang diễn ra〜続(つづ)けるnói nó không dừng
〜すぎるquá; vượt飲(の)みすぎる, 食(た)べすぎる, 働(はたら)きすぎる, 言(い)いすぎる, 高(たか)すぎる
Thành viên duy nhất của nhóm dùng được cả với tính từ: bỏ い của một tính từ đuôi -i (高(たか)すぎる, đắt quá) hay dùng một gốc động từ (食(た)べすぎる, ăn quá nhiều). いい thành よすぎる. Danh từ là 〜すぎ: 食(た)べすぎに注意(ちゅうい). Cũng được viết 過(す)ぎる; cả hai đều thông dụng.
〜出(だ)すđột ngột bắt đầu làm; lấy ra降(ふ)り出(だ)す, 泣(な)き出(だ)す, 笑(わら)い出(だ)す, 思(おも)い出(だ)す, 取(と)り出(だ)す
Hai nghĩa. Một sự bắt đầu đột ngột, thường không do chọn: 赤(あか)ちゃんが泣(な)き出(だ)した. Và nghĩa đen là đưa ra ngoài: 取(と)り出(だ)す lấy ra, 思(おも)い出(だ)す nhớ ra, hồi tưởng. Hãy đặt cạnh 〜始(はじ)める: bạn quyết định bắt đầu đọc, nên 読(よ)み始(はじ)める; một em bé không quyết định khóa.
〜直(なお)すlàm lại, và lần này làm cho tốt書(か)き直(なお)す, 見(み)直(なお)す, やり直(なお)す, 考(かんが)え直(なお)す, 読(よ)み直(なお)す
Làm lại một lần nữa và làm đúng: 書(か)き直(なお)すviết lại考(かんが)え直(なお)すcân nhắc lại 見(み)直(なお)す là nhìn lại, và cũng là đánh giá ai đó tốt hơn trước. Cái này, chứ không phải 再(さい)〜, là “lại” thông dụng: nó gắn với mọi động từ, trong khi 再(さい)〜 đòi một danh từ Hán-Nhật.
〜合(あ)うlàm với nhau; làm cùng nhau話(はな)し合(あ)う, 助(たす)け合(あ)う, 知(し)り合(あ)う, 付(つ)き合(あ)う, 見(み)つめ合(あ)う
Một hành động chung hay qua lại: 助(たす)け合(あ)うgiúp đỡ lẫn nhau話(はな)し合(あ)うbàn bạc với nhau Một số đã thành từ riêng: 知(し)り合(あ)いngười quen付(つ)き合(あ)うhẹn hò với ai Danh từ 話(はな)し合(あ)い là một cuộc thảo luận nhằm đạt đến thỏa thuận.
〜込(こ)むvào trong; chìm vào một trạng thái落(お)ち込(こ)む, 飛(と)び込(こ)む, 書(か)き込(こ)む, 申(もう)し込(こ)む, 思(おも)い込(こ)む
Chuyển động vào bên trong một thứ: 飛(と)び込(こ)むnhảy vào書(か)き込(こ)むviết vào một biểu mẫu hay đăng lên mạng Rồi vào bên trong một trạng thái: 思(おも)い込(こ)む tin chắc, thường là sai; 落(お)ち込(こ)む thấy chán nản. 申(もう)し込(こ)む, đăng ký hay xin, có trên mọi biểu mẫu, và danh từ là 申(もう)し込(こ)み.
〜忘(わす)れるquên làm買(か)い忘(わす)れる, 言(い)い忘(わす)れる, 書(か)き忘(わす)れる, 聞(き)き忘(わす)れる
Tiếng Việt nói “quên” rồi động từ; tiếng Nhật làm thành một động từ duy nhất: 言(い)い忘(わす)れる quên không nói. Điều bị quên đi với を: 名前(なまえ)を書(か)き忘(わす)れた, tôi quên viết tên.

Dễ và khó làm

Một gốc động từ cộng một tính từ chỉ sự dễ hay khó, với ba sắc thái từ trung tính đến nhọc nhằn.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
〜やすいdễ làm; dễ xảy ra住(す)みやすい, 読(よ)みやすい, 使(つか)いやすい, わかりやすい, 歩(ある)きやすい
Gốc động từ và やすい – từ một từ cổ nghĩa là dễ, không phải 安(やす)い, rẻ. Kết quả là một tính từ đuôi -i: 使(つか)いやすいパソコン. Với điều tự xảy ra nghĩa là dễ …: 壊(こわ)れやすいdễ vỡ太(ふと)りやすいdễ lên cân
〜にくいkhó làm; khó xảy ra歩(ある)きにくい, 読(よ)みにくい, 使(つか)いにくい, わかりにくい, 言(い)いにくい
Ngược lại với やすい, được xây giống: 読(よ)みにくい字(じ), chữ khó đọc; 言(い)いにくい, khó nói. Với điều tự xảy ra nghĩa là khó …: 壊(こわ)れにくい, bền.
〜づらいkhó làm, và là một sự nhọc nhằn言(い)いづらい, 読(よ)みづらい, 歩(ある)きづらい, 聞(き)きづらい, 住(す)みづらい
Từ 辛(つら)い, đau đớn, với âm đầu được hữu thanh hóa. Nơi 〜にくいghi nhận một khó khăn〜づらいthêm rằng nó tốn công của người đó: 言(い)いづらい, khó nói vì ngại. Vì vậy nó hợp với điều một người làm, và nghe lạ với điều chỉ tự xảy ra.

Đuôi tạo trạng từ

Một đuôi cho mỗi loại tính từ, và cũng hai dạng ấy trước động từ “trở nên”.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
〜くtính từ đuôi -i thành trạng từ早(はや)く, 高(たか)く, 大(おお)きく, 新(あたら)しく, 安(やす)く
Thay い cuối bằng く: 早(はや)い → 早(はや)く. Cùng dạng ấy đi trước なる để chỉ sự thay đổi: 寒(さむ)くなりました, trời đã trở lạnh. いい lại là ngoại lệ: よく, tốt – cũng thường nghĩa là hay. Tiếng Việt không có đuôi trạng từ; nó dùng “một cách” hoặc để nguyên tính từ.
〜にtính từ đuôi -na thành trạng từ静(しず)かに, きれいに, 上手(じょうず)に, 簡単(かんたん)に, 丁寧(ていねい)に
Tính từ đuôi -na lấy に nơi tính từ đuôi -i lấy く: 静(しず)かに một cách yên lặng, 丁寧(ていねい)に cẩn thận, lịch sự. Cùng に đi trước なる và する: 部屋(へや)をきれいにする, dọn phòng. Các từ đuôi 〜的(てき) hoạt động giống vậy: 積極的(せっきょくてき)に, một cách tích cực.

Trong suốt, khắp, và theo thứ tự nào

Các thành tố xác định một việc trong thời gian hoặc cho nó một vị trí trong một chuỗi.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
〜中(ちゅう)/〜中(じゅう)đang giữa; suốt会議(かいぎ)中(ちゅう), 営業(えいぎょう)中(ちゅう), 工事(こうじ)中(ちゅう), 一日(いちにち)中(じゅう), 世界(せかい)中(じゅう)
Đọc ちゅう, nghĩa là đang giữa một hoạt động: 会議中(かいぎちゅう), 営業中(えいぎょうちゅう) (đang mở cửa, trên cửa một cửa hàng), 工事中(こうじちゅう) (đang thi công). Đọc じゅう, nghĩa là suốt một khoảng thời gian hay khắp một nơi: 一日中(いちにちじゅう)cả ngày世界中(せかいじゅう)khắp thế giới Khi nói với người ngoài công ty, một đồng nghiệp được gọi không có さん, như trong câu trên.
〜目(め)thứ -: một số đặt theo thứ tự二(ふた)つ目(め), 三回目(さんかいめ), 三日目(みっかめ), 一年(いちねん)目(め), 二人(ふたり)目(め)
Một con số với loại từ, rồi 目(め), và số lượng thành một vị trí trong hàng: 二(ふた)つ目(め)cái thứ hai三回目(さんかいめ)lần thứ ba三日目(みっかめ)ngày thứ ba Chỉ đường được đưa như vậy: 三(みっ)つ目(め)の駅(えき), ga thứ ba. Trong văn viết, 第(だい)〜 làm việc tương tự từ phía trước.
第(だい)〜số thứ…; số thứ tự viết第一(だいいち), 第(だい)二(に), 第三回(だいさんかい), 第(だい)一(いっ)歩(ぽ)
Trước một con số tạo một số thứ tự: 第一(だいいち)thứ nhất第二(だいに)章(しょう)chương hai Trang trọng và viết; trong lời nói 〜目(め) thông dụng hơn. 第一歩(だいいっぽ) là bước đầu tiên, cả nghĩa bóng. Giống “thứ nhất, thứ hai” trong tiếng Việt.

Chuyện gì xảy ra ở chỗ nối

Khi hai phần gặp nhau, âm thay đổi: hữu thanh hóa, rút ngắn, gấp đôi, hay một nguyên âm cổ hơn hiện lại.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
か→が・た→だphần thứ hai bắt đầu bằng âm hữu thanh本(ほん)棚(だな), 手(て)紙(がみ), 青(あお)空(ぞら), 昔(むかし)話(ばなし), 大(おお)型(がた)
Khi hai từ Nhật nối nhau, từ thứ hai thường bắt đầu bằng âm hữu thanh – k thành g, t thành d, s thành z, h thành b: 本(ほん) và 棚(たな) thành 本棚(ほんだな) giá sách, 手(て) và 紙(かみ) thành 手紙(てがみ) thư, 昔(むかし) và 話(はなし) thành 昔話(むかしばなし). Chữ kanji vẫn như cũ, chỉ furigana đổi, và vì thế một từ bạn biết có thể nghe lạ. Đó là một xu hướng, không phải luật: 山道(やまみち) không có, và một phần thứ hai đã có sẵn âm hữu thanh thì giữ nguyên: 一人旅(ひとりたび).
え→あphần thứ nhất đổi nguyên âm cuối酒(さか)屋(や), 雨(あま)雲(ぐも), 船(ふな)便(びん), 金(かな)物(もの), 雨(あま)傘(がさ)
Vài từ Nhật kết thúc bằng え đổi nó thành あ khi đứng đầu một từ ghép: 雨(あめ) → 雨雲(あまぐも) mây mưa, 酒(さけ) → 酒屋(さかや) tiệm rượu, 船(ふね) → 船便(ふなびん) thư gửi đường biển, 金(かね) → 金物(かなもの) đồ sắt. Đó là dạng cổ hơn của từ hiện lên, và chỉ xảy ra với một tập hợp nhỏ các từ, nên hãy học từ ghép chứ không phải quy tắc. 木(き) làm điều tương tự trong 木陰(こかげ), bóng râm của một cái cây.
〜っ〜cuối chữ kanji thứ nhất thành một chữ tsu nhỏ学(がっ)校(こう), 日(にっ)記(き), 結(けっ)果(か), 出(しゅっ)発(ぱつ), 一(いっ)回(かい)
Nhiều cách đọc Hán-Nhật kết thúc bằng く, き, ち hay つ, và âm tiết cuối ấy thường co lại thành một chữ っ nhỏ trước chữ kanji tiếp theo. Sau く và き xảy ra trước âm k: 学(がく) và 校(こう) thành 学校(がっこう), nhưng 学生(がくせい) giữ く. Sau ち và つ xảy ra trước k, s và t: 日記(にっき), 結果(けっか). Trước âm h chữ h cũng thành p: 出(しゅつ) và 発(はつ) thành 出発(しゅっぱつ). Khi đếm cũng vậy: 一回(いっかい), 一本(いっぽん).
人(ひと)々(びと)dấu lặp: chữ kanji lần nữa, thường hữu thanh人々(ひとびと), 時々(ときどき), 日々(ひび), 国々(くにぐに), 色々(いろいろ)
Dấu thứ hai của 人々(ひとびと) không phải một chữ kanji riêng mà là một dấu lặp lại chữ trước, và nó không có cách đọc nào khác: 人々(ひとびと) là 人(ひと) hai lần. Lặp một danh từ cho số nhiều hay nghĩa “mỗi” – 人々(ひとびと)mọi người国々(くにぐに)các nước日々(ひび)ngày ngày – và nửa sau thường lấy âm hữu thanh của mục đầu nhóm này 時々(ときどき) là thỉnh thoảng; 色々(いろいろ) cũng thường được viết bằng kana.

Từ rút gọn

Từ mượn dài và từ ghép dài được cắt, và dạng ngắn là từ của đời sống hằng ngày.

Thành phầnÝ nghĩaVí dụ
スマ(ート)+ホ(ン)hai từ dài, hai âm đầu của mỗi từスマホ, パソコン, エアコン, リモコン, デジカメ
Từ mượn dài bị cắt, và dạng được ưa chuộng là bốn âm, hai âm đầu của mỗi phần: スマートフォン → スマホ, パーソナルコンピューター → パソコン, リモートコントロール → リモコン, デジタルカメラ → デジカメ. Dạng ngắn là từ bình thường; dạng dài nghe như sách hướng dẫn.
(アル)バイトmột từ dài, cắt thành một phầnバイト, コンビニ, テレビ, アニメ, デパート
Một từ mượn dài thường được cắt ở phía trước: テレビジョン → テレビ, アニメーション → アニメ, コンビニエンスストア → コンビニ; デパート là phần còn lại của department store. アルバイト, từ chữ Đức nghĩa là công việc, ngược lại được cắt ở phía sau: バイト, việc làm thêm.
学(がく)(生(せい))割(わり)(引(びき))một từ ghép dài giữ chữ kanji thứ nhất và thứ ba学割(がくわり), 就活(しゅうかつ), 特急(とっきゅう), 国連(こくれん), 自販機(じはんき)
Một từ ghép của hai từ hai chữ kanji thường được cắt còn chữ kanji đầu của mỗi từ: 学生割引(がくせいわりびき) → 学割(がくわり), 就職活動(しゅうしょくかつどう) → 就活(しゅうかつ) tìm việc, 国際連合(こくさいれんごう) → 国連(こくれん) Liên Hợp Quốc – như “LHQ” của ta. Dạng ngắn là chuẩn, kể cả trong tin tức. Cách đọc có thể đổi trên đường đi: 特別急行(とくべつきゅうこう) → 特急(とっきゅう), với một chữ っ nhỏ.

Tự thử xem