Direct naar de inhoud
EveryLingua WoordenboekAlle talen
NL
Alle thema’s (90)

A2  ·  De verleden tijd

Wat bezig was: “-iyordu”

ik was aan het doen

“Ik was aan het koken toen de telefoon ging.” Dat is de Nederlandse omschreven verleden tijd (“was aan het”), en het Turks heeft precies hetzelfde idee: Yemek yapıyordum, telefon çaldı.

Thema 58 van 90 · ca. 7 min

Je doel

Je kunt achtergronden in het verleden beschrijven, zoals “ik was er middenin”, met -iyordu.

Ali aradı, ben o sırada yemek yapıyordum.Ali belde; ik was op dat moment aan het koken.

Dışarıda kar yağıyordu.Het sneeuwde buiten.

Otobüste kimse konuşmuyordu.In de bus praatte niemand.

Gehaald bij 8 van 10 · ca. 4 min.

Uitlegvideo

Eerst kijken, dan oefenen

Het belangrijkste

OnthoudWat bezig was: -iyordu. Wat het onderbrak: -di.

De tegenwoordige tijd op “-iyor” het verleden in geduwd — voor de achtergrond van een verhaal.

Wanneer
  1. Voor het verleden
  2. Het verleden
  3. Verleden dat doorwerkt
  4. Het heden
  5. De toekomst
  6. Voltooid in de toekomst

Het verleden — Iets wat gebeurd is, afgesloten is en blijft waar het gebeurde.

Signaalwoorden
  • o sırada
  • saat … -de
  • tam
  • o zaman

De vorm

Zo maak je de vormen

Elke rij geeft eerst de betekenis en dan de vorm in het Turks. De kleuren tonen wat er van vorm tot vorm verandert.

stam (regelmatig) tijdskenmerk persoonsuitgang ontkenning vraagvorm

ik was aan het komen(ben) geliyordum
jij was aan het komen(sen) geliyordun
hij, zij was aan het komen(o) geliyordu
wij waren aan het komen(biz) geliyorduk
jullie waren aan het komen (beleefd, meervoud)(siz) geliyordunuz
zij waren aan het komen(onlar) geliyorlardı
ik kwam niet(ben) gelmiyordum
kwam je?(sen) geliyor muydun?
ik sliep(ben) uyuyordum
wij wachtten(biz) bekliyorduk
het regende(o) yağıyordu
ik ging(ben) gidiyordum
Deze tijd met andere werkwoorden

Tik een werkwoord aan of typ er zelf een — de tabel opent bij deze tijd, in dezelfde kleuren.

De regels één voor één

De vorm waar dit thema over gaatHet woord dat erom vraagt

  1. -iyordu beschrijft wat bezig was.

    Saat sekizde televizyon izliyordum.Om acht uur keek ik televisie.

  2. Wat het onderbreekt, krijgt -di.

    Duş alıyordum, kapı çaldı.Ik stond onder de douche toen de bel ging.

  3. Na yor is het altijd -yordu; in de derde persoon meervoud komt eerst -lar.

    Çocuklar bahçede oynuyorlardı.De kinderen speelden in de tuin.

Meer regels (2)
  1. In een vraag is het muydu met de persoon.

    Beni bekliyor muydun?Wachtte je op me?

  2. Een plan dat niet meer geldt, krijgt ook -iyordu.

    Bu akşam geliyordum ama hastalandım.Ik zou vanavond komen, maar ik ben ziek geworden.

Voorbeeldzinnen

Meer voorbeeldzinnen (5)

O sırada ne yapıyordunuz?Wat deden jullie op dat moment?

Tam çıkıyordum, Ali geldi.Ik wilde net weggaan toen Ali aankwam.

Bebek uyuyordu, sessiz konuştuk.De baby sliep, dus we praatten zachtjes.

Eskiden Ankara'da oturuyorduk.We woonden vroeger in Ankara.

Telefonun neden çalmıyordu?Waarom ging je telefoon niet over?

De valkuil voor Nederlandstaligen

Let op

Nederlandstaligen kennen de verleden tijd met “was aan het”, maar onder druk grijpen ze voor de achtergrond naar de gewone vorm: Duş aldım, o sırada telefon çaldı. Dat klinkt alsof je al klaar was. Wat bezig was toen iets het onderbrak, heeft -iyordu nodig — net zoals “ik was aan het douchen”.

Fout:Duş aldım, o sırada telefon çaldı.
Goed:Duş alıyordum, o sırada telefon çaldı.

Les

Insluiten

Uitgebreid uitgelegd

Lees de hele uitleg · ca. 1 min

“Ik was aan het koken toen de telefoon ging.” Dat is de Nederlandse omschreven verleden tijd (“was aan het”), en het Turks heeft precies hetzelfde idee: Yemek yapıyordum, telefon çaldı. Met -iyordu beschrijf je wat bezig was; met -di wat het onderbrak.

De vorm is makkelijk omdat je beide delen kent: -iyor zoals in de tegenwoordige tijd, dan de verleden uitgang en de korte persoonsuitgang — geliyordum, geliyordun, geliyordu, geliyorduk, geliyordunuz. Omdat de o van yor er altijd voor staat, heeft hij altijd een u: -yordu. In de derde persoon meervoud komt eerst -lar: geliyorlardı.

Ontkenning als in de tegenwoordige tijd: gelmiyordum. In een vraag hecht het verleden zich aan het deeltje: Uyuyor muydun? “Sliep je?”

De vorm kan ook een plan aanduiden dat niet meer geldt, zoals het Nederlandse “ik zou …”: Yarın gidiyordum ama iptal oldu. “Ik zou morgen vertrekken, maar het is afgelast.”

Nader bekeken

Achtergrond en handeling

In een verhaal scheidt het Turks twee lagen. Het decor — weer, plaats, wat mensen deden — krijgt -iyordu. De gebeurtenissen die het verhaal vooruit helpen, krijgen -di.

Het Nederlands doet hetzelfde met “was aan het doen” en “deed”. Blijf dat in het Turks doen, en vraag je af welke zinnen het decor zijn.

Güneş batıyordu, sahilde insanlar yürüyordu. Birden bir köpek koştu.De zon ging onder, op het strand liepen mensen. Plotseling rende er een hond weg.

Uitzonderingen en bijzondere gevallen1
  1. Uitzondering

    Als een werkwoord een toestand noemt die lang duurde

    dan kan ook -di worden gebruikt: Orada iki yıl oturdum. naast Orada oturuyordum.

    Orada iki yıl oturduk.We hebben daar twee jaar gewoond.

    Waarom? Met een tijdsduur als iki yıl is het wonen een afgerond stuk verleden; zonder is het achtergrond.

Goed om te weten1
  1. Goed om te weten

    Vergeleken met het Nederlands

    -iyordu ligt dicht bij de Nederlandse omschreven verleden tijd (“was aan het …”), en is zelfs iets breder: het dekt ook toestanden als “ik wist”, “ik woonde”, waar het Nederlands zelden “aan het” voor gebruikt.

    Ben kitap okuyordum, o müzik dinliyordu.Ik las, en hij luisterde naar muziek.

De werkwoorden van deze pagina in alle vormen: gelmek · oturmak · beklemek · yağmak · konuşmak · izlemek · oynamak · çalmak · batmak

Verwante thema’s

Schrijf nu zelfZinnen bij dit thema: 9, getypt en meteen gecontroleerd.

Deze woorden heb je nodig5

Ze komen voor in de voorbeelden en oefeningen van dit thema en zijn op dit punt van het leerpad nieuw.

  • çalmakspelen (een instrument); rinkelen; stelen
  • hastalanmakziek worden
  • sırarij, wachtrij; beurt
  • tamprecies; vol, heel
  • sessizstil

Oefen als flitskaarten

Mis je een woord? Zoek het op in het woordenboek