A2 · De verleden tijd
Wat bezig was: “-iyordu”
ik was aan het doen
“Ik was aan het koken toen de telefoon ging.” Dat is de Nederlandse omschreven verleden tijd (“was aan het”), en het Turks heeft precies hetzelfde idee: Yemek yapıyordum, telefon çaldı.
Thema 58 van 90 · ca. 7 min
Je doel
Je kunt achtergronden in het verleden beschrijven, zoals “ik was er middenin”, met -iyordu.
Ali aradı, ben o sırada yemek yapıyordum.Ali belde; ik was op dat moment aan het koken.
Dışarıda kar yağıyordu.Het sneeuwde buiten.
Otobüste kimse konuşmuyordu.In de bus praatte niemand.
Gehaald bij 8 van 10 · ca. 4 min.
Uitlegvideo
Eerst kijken, dan oefenen
Het belangrijkste
OnthoudWat bezig was: -iyordu. Wat het onderbrak: -di.
De tegenwoordige tijd op “-iyor” het verleden in geduwd — voor de achtergrond van een verhaal.
- Wanneer
- Voor het verleden
- Het verleden
- Verleden dat doorwerkt
- Het heden
- De toekomst
- Voltooid in de toekomst
Het verleden — Iets wat gebeurd is, afgesloten is en blijft waar het gebeurde.
- Signaalwoorden
- o sırada
- saat … -de
- tam
- o zaman
De vorm
Zo maak je de vormen
Elke rij geeft eerst de betekenis en dan de vorm in het Turks. De kleuren tonen wat er van vorm tot vorm verandert.
stam (regelmatig) tijdskenmerk persoonsuitgang ontkenning vraagvorm
| ik was aan het komen | (ben) geliyordum |
| jij was aan het komen | (sen) geliyordun |
| hij, zij was aan het komen | (o) geliyordu |
| wij waren aan het komen | (biz) geliyorduk |
| jullie waren aan het komen (beleefd, meervoud) | (siz) geliyordunuz |
| zij waren aan het komen | (onlar) geliyorlardı |
| ik kwam niet | (ben) gelmiyordum |
| kwam je? | (sen) geliyor muydun? |
| ik sliep | (ben) uyuyordum |
| wij wachtten | (biz) bekliyorduk |
| het regende | (o) yağıyordu |
| ik ging | (ben) gidiyordum |
Deze tijd met andere werkwoorden
Tik een werkwoord aan of typ er zelf een — de tabel opent bij deze tijd, in dezelfde kleuren.
De regels één voor één
De vorm waar dit thema over gaatHet woord dat erom vraagt
-iyordu beschrijft wat bezig was.
Saat sekizde televizyon izliyordum.Om acht uur keek ik televisie.
Wat het onderbreekt, krijgt -di.
Duş alıyordum, kapı çaldı.Ik stond onder de douche toen de bel ging.
Na yor is het altijd -yordu; in de derde persoon meervoud komt eerst -lar.
Çocuklar bahçede oynuyorlardı.De kinderen speelden in de tuin.
Meer regels (2)
In een vraag is het muydu met de persoon.
Beni bekliyor muydun?Wachtte je op me?
Een plan dat niet meer geldt, krijgt ook -iyordu.
Bu akşam geliyordum ama hastalandım.Ik zou vanavond komen, maar ik ben ziek geworden.
Voorbeeldzinnen
Meer voorbeeldzinnen (5)
O sırada ne yapıyordunuz?Wat deden jullie op dat moment?
Tam çıkıyordum, Ali geldi.Ik wilde net weggaan toen Ali aankwam.
Bebek uyuyordu, sessiz konuştuk.De baby sliep, dus we praatten zachtjes.
Eskiden Ankara'da oturuyorduk.We woonden vroeger in Ankara.
Telefonun neden çalmıyordu?Waarom ging je telefoon niet over?
De valkuil voor Nederlandstaligen
Let op
Nederlandstaligen kennen de verleden tijd met “was aan het”, maar onder druk grijpen ze voor de achtergrond naar de gewone vorm: Duş aldım, o sırada telefon çaldı. Dat klinkt alsof je al klaar was. Wat bezig was toen iets het onderbrak, heeft -iyordu nodig — net zoals “ik was aan het douchen”.
Les
Uitgebreid uitgelegd
Lees de hele uitleg · ca. 1 min
“Ik was aan het koken toen de telefoon ging.” Dat is de Nederlandse omschreven verleden tijd (“was aan het”), en het Turks heeft precies hetzelfde idee: Yemek yapıyordum, telefon çaldı. Met -iyordu beschrijf je wat bezig was; met -di wat het onderbrak.
De vorm is makkelijk omdat je beide delen kent: -iyor zoals in de tegenwoordige tijd, dan de verleden uitgang en de korte persoonsuitgang — geliyordum, geliyordun, geliyordu, geliyorduk, geliyordunuz. Omdat de o van yor er altijd voor staat, heeft hij altijd een u: -yordu. In de derde persoon meervoud komt eerst -lar: geliyorlardı.
Ontkenning als in de tegenwoordige tijd: gelmiyordum. In een vraag hecht het verleden zich aan het deeltje: Uyuyor muydun? “Sliep je?”
De vorm kan ook een plan aanduiden dat niet meer geldt, zoals het Nederlandse “ik zou …”: Yarın gidiyordum ama iptal oldu. “Ik zou morgen vertrekken, maar het is afgelast.”
Nader bekeken
Achtergrond en handeling
In een verhaal scheidt het Turks twee lagen. Het decor — weer, plaats, wat mensen deden — krijgt -iyordu. De gebeurtenissen die het verhaal vooruit helpen, krijgen -di.
Het Nederlands doet hetzelfde met “was aan het doen” en “deed”. Blijf dat in het Turks doen, en vraag je af welke zinnen het decor zijn.
Güneş batıyordu, sahilde insanlar yürüyordu. Birden bir köpek koştu.De zon ging onder, op het strand liepen mensen. Plotseling rende er een hond weg.
Uitzonderingen en bijzondere gevallen1
Uitzondering
Als een werkwoord een toestand noemt die lang duurde
dan kan ook -di worden gebruikt: Orada iki yıl oturdum. naast Orada oturuyordum.
Orada iki yıl oturduk.We hebben daar twee jaar gewoond.
Waarom? Met een tijdsduur als iki yıl is het wonen een afgerond stuk verleden; zonder is het achtergrond.
Goed om te weten1
Goed om te weten
Vergeleken met het Nederlands
-iyordu ligt dicht bij de Nederlandse omschreven verleden tijd (“was aan het …”), en is zelfs iets breder: het dekt ook toestanden als “ik wist”, “ik woonde”, waar het Nederlands zelden “aan het” voor gebruikt.
Ben kitap okuyordum, o müzik dinliyordu.Ik las, en hij luisterde naar muziek.
De werkwoorden van deze pagina in alle vormen: gelmek · oturmak · beklemek · yağmak · konuşmak · izlemek · oynamak · çalmak · batmak
Verwante thema’s
- De tegenwoordige tijd op “-iyor”
- De bepaalde verleden tijd op “-di”
- De verleden tijd van “zijn”
- Vroeger: de aorist in het verleden
Schrijf nu zelfZinnen bij dit thema: 9, getypt en meteen gecontroleerd.
Deze woorden heb je nodig5
Ze komen voor in de voorbeelden en oefeningen van dit thema en zijn op dit punt van het leerpad nieuw.
- çalmakspelen (een instrument); rinkelen; stelen
- hastalanmakziek worden
- sırarij, wachtrij; beurt
- tamprecies; vol, heel
- sessizstil
Mis je een woord? Zoek het op in het woordenboek