A2 · De tegenwoordige tijd: -iyor en de aorist
De aorist: wat altijd waar is
ik drink (meestal), ik help je graag
Thema 40 van 90 · ca. 7 min
Je doel
Je kunt gewoontes, feiten en aanbiedingen uitdrukken met de aorist en de juiste vorm kiezen: -r, -ar of -ir.
Kediler balık sever.Katten houden van vis.
Genellikle saat yedide kalkarım.Ik sta meestal om zeven uur op.
Bu otobüs her yarım saatte bir geçer.Deze bus komt elk half uur.
Gehaald bij 8 van 10 · ca. 4 min.
Uitlegvideo
Eerst kijken, dan oefenen
Het belangrijkste
OnthoudKlinker + r, één lettergreep + ar/er, langer + ır/ir/ur/ür — en de zin is altijd waar.
Gewoontes, feiten, aanbiedingen — afhankelijk van de stam met “-r”, “-ar” of “-ır”.
- Wanneer
- Voor het verleden
- Het verleden
- Verleden dat doorwerkt
- Het heden
- De toekomst
- Voltooid in de toekomst
Het heden — Wat op dit moment geldt, wat aan de gang is of wat altijd zo is.
- Signaalwoorden
- her gün
- her zaman
- genellikle
- sık sık
De vorm
Zo maak je de vormen
Elke rij geeft eerst de betekenis en dan de vorm in het Turks. De kleuren tonen wat er van vorm tot vorm verandert.
stam (regelmatig) tijdskenmerk persoonsuitgang
| ik doe | (ben) yaparım |
| jij doet | (sen) yaparsın |
| hij, zij, het doet | (o) yapar |
| wij doen | (biz) yaparız |
| jullie doen, u doet (beleefd, meervoud) | (siz) yaparsınız |
| zij doen | (onlar) yaparlar |
| ik werk | (ben) çalışırım |
| jij werkt | (sen) çalışırsın |
| hij, zij, het werkt | (o) çalışır |
| wij werken | (biz) çalışırız |
| jullie werken, u werkt (beleefd, meervoud) | (siz) çalışırsınız |
| zij werken | (onlar) çalışırlar |
Deze tijd met andere werkwoorden
Tik een werkwoord aan of typ er zelf een — de tabel opent bij deze tijd, in dezelfde kleuren.
De regels één voor één
De vorm waar dit thema over gaat
De aorist zegt wat meestal of altijd het geval is.
Her sabah çay içerim.Ik drink elke ochtend thee.
Na een klinker is er alleen -r.
Babam her akşam gazete okur.Mijn vader leest elke avond de krant.
Eenlettergrepige stammen op een medeklinker krijgen meestal -er/-ar.
Ayşe çok güzel yemek yapar.Ayşe is een heel goede kok.
Meer regels (2)
Langere stammen krijgen -ir, -ır, -ur of -ür.
Mehmet hafta sonları da çalışır.Mehmet werkt ook in het weekend.
De aorist biedt aan en belooft.
Merak etme, sana yardım ederim.Maak je geen zorgen, ik help je wel.
Voorbeeldzinnen
Meer voorbeeldzinnen (6)
Kışın burada çok kar yağar.Het sneeuwt hier veel in de winter.
Annem çok güzel şarkı söyler.Mijn moeder zingt prachtig.
Hafta sonları geç kalkarız.In het weekend staan we laat op.
Bu çiçek çok su ister.Deze bloem heeft veel water nodig.
Sık sık sinemaya gideriz.We gaan vaak naar de bioscoop.
Elif üç dil konuşur.Elif spreekt drie talen.
De valkuil voor Nederlandstaligen
Let op
Heb je de viervoudige klinkerharmonie goed geleerd, dan zet je gauw overal -ır achter: yapır. Maar een eenlettergrepige stam krijgt bijna altijd -ar/-er, met tweevoudige harmonie.
Les
Uitgebreid uitgelegd
Lees de hele uitleg · ca. 1 min
De aorist (geniş zaman, “de brede tijd”) zegt wat meestal of altijd het geval is, ongeveer zoals de Nederlandse tegenwoordige tijd: Her sabah çay içerim. “Ik drink elke ochtend thee.” — Kediler balık sever. “Katten houden van vis.” Hij beschrijft gewoontes, kenmerken en feiten, niet wat er nu gebeurt.
Hij biedt ook aan en belooft, waar het Nederlands “zal” of “zullen” zou gebruiken: Sana yardım ederim. “Ik help je wel.” Als vraag is hij het beleefde verzoek: Bir çay alır mısınız? “Wilt u een thee?” (Meer daarover in het volgende onderwerp.)
De uitgang hangt van de stam af. Na een klinker is er alleen -r: okur, bekler, anlar. Een eenlettergrepige stam op een medeklinker krijgt -er of -ar: yapar, içer, gider. Een langere stam krijgt -ir, -ır, -ur of -ür: çalışır, konuşur, getirir. Dertien korte werkwoorden zijn uitzonderingen; die komen twee onderwerpen verderop.
De persoonsuitgangen zijn de bekende: yaparım, yaparsın, yapar, yaparız, yaparsınız, yaparlar.
Nader bekeken
“-iyor” of aorist?
Ali sigara içiyor betekent “Ali is (nu) aan het roken” of “Ali rookt tegenwoordig”. Ali sigara içer betekent “Ali rookt”, “Ali is een roker”. In gesprekken wordt -iyor ook voor gewoontes gebruikt; de aorist klinkt dan algemener, bijna als een kenmerk. Het Nederlands heeft dit onderscheid niet in de werkwoordsvorm en maakt het met woorden: “nu”, “aan het”, “meestal”.
Vaste uitdrukkingen in de aorist
Veel alledaagse uitdrukkingen staan in de aorist: Teşekkür ederim. “Dank u wel.” — Görüşürüz. “Tot ziens.” — Rica ederim. “Graag gedaan.” Je hebt de aorist dus al gebruikt voordat je hem kende.
Goed om te weten2
Goed om te weten
Vergeleken met het Nederlands
Het Nederlands heeft één vorm en scheidt “ik drink” van “ik ben aan het drinken” alleen met een omschrijving. Het Turks maakt die splitsing in de werkwoordsvorm: -iyor voor wat bezig is, de aorist voor wat gebruikelijk is.
Şu an çay içiyorum ama genellikle kahve içerim.Nu drink ik thee, maar meestal drink ik koffie.
Goed om te weten
Drie uitgangen, één regel
De stam vertelt je welke uitgang komt: eindigt hij op een klinker, dan alleen -r; heeft hij één lettergreep, -ar/-er; heeft hij er meer, -ır/-ir/-ur/-ür.
Okur, yapar, çalışır.Hij leest, hij doet, hij werkt.
De werkwoorden van deze pagina in alle vormen: çalışmak · içmek · sevmek · yağmak · kalkmak · geçmek
Verwante thema’s
- De tegenwoordige tijd op “-iyor”
- De aorist: ontkenning, vraag, beleefd verzoek
- De dertien korte werkwoorden met “-ir”
- Tweevoudige klinkerharmonie: e of a
- Vroeger: de aorist in het verleden
Schrijf nu zelfZinnen bij dit thema: 9, getypt en meteen gecontroleerd.
Deze woorden heb je nodig8
Ze komen voor in de voorbeelden en oefeningen van dit thema en zijn op dit punt van het leerpad nieuw.
- meraknieuwsgierigheid; ongerustheid
- genelliklemeestal, over het algemeen
- yarımhalf (zonder getal)
- kışwinter
- şarkılied
- söylemekzeggen, vertellen
- sık sıkvaak
- diltaal; tong
Mis je een woord? Zoek het op in het woordenboek