Direct naar de inhoud
EveryLingua WoordenboekAlle talen
NL

Turks leren – veelgestelde vragen

40 vragen die mensen echt stellen bij het leren van Turks, met antwoorden die op zichzelf staan. Waar er meer te zeggen is, staat de link eronder — niet in plaats van het antwoord.

Beginnen

Waar je begint, hoe moeilijk het is, welk Turks je leert en wat de niveaus betekenen.

Hoe begin ik met Turks leren?

Met klinkerharmonie, op dag één. Bijna al het andere in het Turks is een uitgang, en elke uitgang heeft twee of vier vormen, afhankelijk van de klinker ervoor: evde “in het huis”, maar okulda “op school”. Daarna komen “zijn” als uitgang (yorgunum “ik ben moe”), var en yok voor “er is” en “hebben”, de locatief voor “in”, de tegenwoordige tijd op -iyor en het verleden op -di. Met die zes stappen kun je over jezelf, je dag en je omgeving praten — en precies zo is de beginnersroute op deze site opgebouwd.

Naar de beginnersroute

Is Turks moeilijk voor Nederlandstaligen?

Anders eerder dan moeilijk. Onbekend zijn de klinkerharmonie, de lange ketens van uitgangen, het werkwoord aan het einde en een woordenschat waarin je eerst bijna niets herkent. Andere dingen zijn makkelijker dan verwacht: er is geen grammaticaal geslacht en geen de- of het-woorden, de werkwoorden zijn vrijwel helemaal regelmatig, en er zijn geen sterke werkwoorden als “ging – gegaan” of onregelmatige meervouden als “kinderen”. En de spelling wordt bijna precies gelezen zoals ze is geschreven — geen “ei” of “ij”, geen “au” of “ou” om te onthouden.

Wat elk niveau je laat doen

Hoe lang duurt het voordat ik Turks kan spreken?

Dat hangt ervan af wat “spreken” moet betekenen. Voor winkelen, de weg vragen en een gesprek over waar je vandaan komt, je gezin en je werk volstaan de A1-onderwerpen en een paar honderd woorden; met regelmatig oefenen is dat een kwestie van maanden, niet van jaren. Voor een gesprek waarin je redenen geeft en vertelt wat er is gebeurd, komen de aorist, het verleden op -miş en de deelwoorden erbij, en dat kost aanzienlijk meer tijd. Deze site geeft geen aantal weken, omdat ze er geen kent.

Naar het leerpad

Welk Turks leer ik hier?

Standaardturks, zoals gesproken in İstanbul en geschreven in het hele land — op school, in kranten, op televisie en op kantoren. Turks klinkt per streek anders, vooral in de uitspraak, maar grammatica en spelling zijn overal hetzelfde. Met de standaardtaal word je overal verstaan, ook door mensen die thuis anders praten.

De grammatica, niveau voor niveau

Wat betekenen A1, A2 en B1?

Het zijn de eerste drie van zes niveaus op een Europese schaal, van de eerste zinnen (A1) tot moeiteloze beheersing (C2). De letters mag je vrij gebruiken; de officiële formulering van de beschrijvingen staat hier bewust niet. Wat je hier ziet, is de eigen indeling van dit project, en de maatstaf ervan is niet hoe moeilijk een woord of onderwerp is, maar vanaf wanneer je het niet kunt missen.

De niveaus op deze site

Waarom gaat de Turkse cursus hier maar tot B1?

Omdat B1 het niveau is waarop je jezelf redt in het dagelijks leven: bij de dokter, op een kantoor, bij het zoeken van een woning en in gesprekken over wat je vindt en hebt meegemaakt. Tot dat punt is alles uitgewerkt, met uitleg, woordenlijsten, oefeningen en leesteksten. Wat daarna komt, vraagt vooral veel lezen en luisteren, en dat vind je het best in echte Turkse teksten.

De niveaus in detail

Helpt Turks me bij andere Turkse talen?

Bij het Azerbeidzjaans heel erg, vaak na korte gewenning: de twee talen zijn nauw verwant en delen grammatica en veel alledaagse woorden. Turkmeens en Gagaoezisch liggen ook dichtbij. Oezbeeks, Kazachs en Kirgizisch zijn ook Turkse talen, maar zo ver weg dat je ze nauwelijks verstaat zonder ze te leren — je herkent eerder losse woorden en de manier waarop uitgangen gebouwd worden.

Spelling en uitspraak

De letters, de twee i’s, de zachte g, klemtoon en typen.

Hoe worden de Turkse letters uitgesproken?

Bijna altijd zoals ze geschreven staan, en elke letter steeds op dezelfde manier. Wat het meest afwijkt van het Nederlands: c klinkt als “dzj” in “jeans” (cami, moskee), ç als “tsj” in “Tsjechië” (çay, thee), ş als “sj” in “sjaal” (şehir, stad), j als de “g” in “garage”, en y altijd als de Nederlandse “j” in “ja” (yol, weg). g is altijd een harde g zoals in het Engelse “go”, niet de schrapende Nederlandse g. De h wordt altijd uitgesproken, ook midden in een woord, en een dubbele medeklinker wordt echt tweemaal zo lang aangehouden: elli, vijftig.

Het alfabet en zijn klanken

Wat is het verschil tussen i en ı?

Het zijn twee letters en twee klanken. De i met punt klinkt als een korte “ie” in “zien”. De ı zonder punt is een klank die het Nederlands niet als aparte letter heeft: zeg “ie” en trek je tong naar achteren zonder je lippen te ronden. Hij lijkt op de sjwa van “de” of “lopen”, maar is voller en kan de klemtoon dragen. De hoofdletters verschillen ook: İ hoort bij i, I bij ı. Daarom heeft İstanbul een punt, en zijn kır (platteland) en kir (vuil) twee verschillende woorden.

i met en zonder punt

Hoe spreek je ğ uit?

Meestal niet als een eigen klank. Na een klinker rekt hij die klinker uit: dağ (berg) klinkt als een lange “daa”, yağmur (regen) als “jaamoer”. Tussen e of i en een andere klinker klinkt hij als een lichte j: değil (niet) ongeveer als “de-jil”. Geen enkel woord begint met ğ, en hij wordt nooit uitgesproken als de harde Nederlandse g van “goed”. De “gh” in “yoghurt” is een poging om hem op te schrijven.

De zachte g

Waar ligt de klemtoon in het Turks?

Meestal op de laatste lettergreep, en als er een uitgang bijkomt, schuift de klemtoon mee op: kitap, kitaplar, kitaplarda. Veel plaatsnamen zijn uitzonderingen en hebben de klemtoon verder naar voren (Ankara op de eerste, İstanbul op de tweede lettergreep), en zo ook een paar uitgangen die zelf nooit beklemtoond worden — zoals het vraagpartikel mi en de ontkenning -me-, waarvoor de klemtoon blijft staan. De Turkse klemtoon is ook veel lichter dan de Nederlandse: laat de onbeklemtoonde klinkers niet wegzakken in een sjwa.

Klemtoon

Waarom is het kitap maar kitabı?

Omdat vier harde medeklinkers aan het einde van een woord zacht worden als er een klinker op volgt: p wordt b, ç wordt c, t wordt d en k wordt ğ (g na n). Zo wordt kitap (boek) kitabı, ağaç (boom) ağacı, renk (kleur) rengi. Veel eenlettergrepige woorden doen niet mee: top (bal) blijft topu. Je kent het principe uit het Nederlands, maar omgekeerd: het Nederlands schrijft “hand – handen” met de zachte medeklinker en spreekt hem aan het eind hard uit; het Turks schrijft de harde aan het eind en maakt hem zacht voor een klinker. Leer daarom bij elk nieuw zelfstandig naamwoord de vorm met uitgang mee.

Wanneer de medeklinker zacht wordt

Hoe typ ik Turkse letters op een Nederlands toetsenbord?

Het eenvoudigst is een tweede toetsenbordindeling toevoegen in de instellingen van je apparaat, “Turks Q”, en erop overschakelen als je het nodig hebt; daar hebben ç, ğ, ı, İ, ö, ş en ü hun eigen toetsen. Op een telefoon is het meestal genoeg de basisletter ingedrukt te houden: onder c staat ç, onder s staat ş, onder i staat ı. Laat de bijzondere letters niet weg — şişe (fles) zonder haakjes is geen woord, en ı in plaats van i verandert soms de betekenis. Let ook op de hoofd-I: op een Nederlands toetsenbord hoort die bij ı, dus İstanbul heeft de İ met punt nodig.

Grammatica

Uitgangen en klinkerharmonie, “zijn” en “hebben”, de naamvallen, de tijden en de plekken waar Nederlandstaligen het vaakst de fout in gaan.

Wat is klinkerharmonie?

De regel waarmee elke uitgang zich aanpast aan het woord waaraan hij vastzit. Er zijn twee soorten. Sommige uitgangen hebben alleen e en a: na e, i, ö, ü komt e, na a, ı, o, u komt a — evler, maar kitaplar. Andere hebben vier vormen, i, ı, ü en u: evim, kızım, gözüm, okulum. Bij elke uitgang leer je mee tot welk soort hij hoort. Na een paar weken hoor je een fout voordat je hem kunt uitleggen.

Klinkerharmonie met vier vormen

Waarom heeft het Turks geen woord voor “de” en “het”?

Omdat het er geen nodig heeft. Een zelfstandig naamwoord op zichzelf is vaak algemeen of bepaald, afhankelijk van de zin: Ev büyük betekent “Het huis is groot.” Voor “een” gebruikt het Turks vaak bir, dat ook “één” betekent: bir ev, een huis. Wat het Nederlands met “het” in plaats van “een” laat zien, laat het Turks bij een lijdend voorwerp zien met een uitgang: Bir kitap okuyorum, ik lees een boek, maar Kitabı okuyorum, ik lees het boek.

Zelfstandige naamwoorden zonder lidwoord

Hoe zeg je “hebben” in het Turks?

Met var en yok, “bestaand” en “niet bestaand”, en de bezitter wordt aangegeven met een uitgang op het zelfstandig naamwoord: Arabam var betekent letterlijk “mijn auto bestaat”, dus “ik heb een auto”. Vaktim yok betekent “ik heb geen tijd”. Dezelfde twee woorden betekenen ook “er is” en “er is niet”: Burada bir eczane var mı? — Is hier een apotheek?

Er is en hebben

Hoe stel ik een ja-neevraag?

Met het vraagpartikel mi, dat na het woord komt waarnaar je vraagt en los geschreven wordt. Er is geen omkering van onderwerp en werkwoord zoals in “Ben jij …?”. Het partikel volgt de klinkerharmonie: mi, mı, mu of mü. Ayşe evde mi? — Is Ayşe thuis? Kahve ister misin? — Wil je koffie? De persoonsuitgang hangt aan het partikel, niet aan het werkwoord: Geliyor musun? Naast een vraagwoord als nerede staat geen mi.

Vragen met mi

Staat het werkwoord in het Turks altijd aan het einde?

In een gewone zin wel. De basisvolgorde is onderwerp, object, werkwoord: Mehmet her gün gazete okur, “Mehmet elke dag krant leest”. Wat je wilt benadrukken, staat vlak voor het werkwoord. In gesprekken komt soms iets na het werkwoord, als bijgedachte, maar dat pik je onderweg op. Voor een Nederlandstalige is dit de grootste verandering in woordvolgorde, al ken je het van bijzinnen (“…dat ik thee drink”) — en als je het eenmaal hebt, gaan Turkse zinnen logisch aanvoelen.

Het werkwoord aan het einde

Hoe zeg ik “ik ben”?

Met een uitgang, niet met een werkwoord. Hij hangt direct aan het zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord en volgt de klinkerharmonie: Öğretmenim, ik ben leraar; Yorgunum, ik ben moe; Evdeyim, ik ben thuis. “Hij is” en “zij is” hebben meestal helemaal geen uitgang nodig: Ayşe doktor, Ayşe is arts. Alleen in de ontkenning komt een los woord, değil.

“Zijn” als uitgang

Hoeveel naamvallen heeft het Turks?

Zes, en alle zes zijn uitgangen op het zelfstandig naamwoord: de nominatief zonder uitgang, de accusatief op -i, de datief op -e (waarheen), de locatief op -de (waar), de ablatief op -den (waarvandaan) en de genitief op -in. Daarnaast is er ile, “met”, dat vaak als uitgang wordt vastgemaakt. Dat klinkt als veel, maar zie ze als Nederlandse voorzetsels die achter het zelfstandig naamwoord zijn gezet: eve “naar het huis”, evde “in het huis”, evden “uit het huis”. Er is maar één reeks uitgangen voor alle zelfstandige naamwoorden.

De naamvallen in één oogopslag

Wanneer krijgt het lijdend voorwerp de uitgang -i?

Wanneer het bepaald is — wanneer je in het Nederlands “het”, “mijn” of “dit” ervoor zou zetten. Kitap okuyorum betekent “ik lees een boek”, een willekeurig boek; Kitabı okuyorum betekent “ik lees het boek”, het boek dat we allebei kennen. Eigennamen en voornaamwoorden als lijdend voorwerp krijgen altijd de uitgang: Ayşe'yi gördüm “ik zag Ayşe”, seni seviyorum “ik hou van je”. De accusatief hangt dus minder af van het werkwoord dan van bepaaldheid.

De accusatief

Wat is het verschil tussen -di en -miş?

Beide zijn verleden tijd, maar uit verschillende bron. Met -di vertel je wat je zelf hebt meegemaakt of gezien: Ali dün geldi, Ali is gisteren gekomen — je was erbij. Met -miş geef je door wat je hebt gehoord of hebt afgeleid: Ali dün gelmiş, Ali is gisteren blijkbaar gekomen. Het Nederlands heeft extra woorden nodig zoals “blijkbaar” of “naar het schijnt”; het Turks bouwt het in de tijd in. Sprookjes en nieuws uit de tweede hand worden ook vaak in -miş verteld.

Zelf gezien of doorverteld

Wanneer gebruik ik -iyor en wanneer de aorist?

Ongeveer zoals het Nederlands “ik ben aan het …” en “ik …” gebruikt. De tegenwoordige tijd op -iyor beschrijft wat nu gebeurt of voor de nabije toekomst gepland is: Şu an çay içiyorum, ik ben nu thee aan het drinken. De aorist beschrijft gewoontes, algemene waarheden en spontane aanbiedingen: Her sabah çay içerim, ik drink elke ochtend thee; Ben açarım, ik doe hem wel open. Het verschil met het Nederlands: -iyor wordt ook gebruikt voor toestanden als “ik weet” en “ik begrijp”.

De aorist

Hoe maak ik een zin ontkennend?

Afhankelijk van de zin met een van drie middelen. Een werkwoord krijgt -me- of -ma- direct na de stam: gelmiyorum, ik kom niet. Een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord krijgt het woord değil: Öğretmen değilim, ik ben geen leraar. En wat niet bestaat, is yok: Param yok, ik heb geen geld. Er is geen “niet” dat los in de zin staat en geen aparte woorden voor “nee” of “geen” — ze zitten allemaal in die drie.

Ontkenning met değil

Waar is de apostrof voor in Ankara'da?

Hij scheidt een eigennaam van zijn uitgang: Ankara'da, in Ankara; Ayşe'nin, van Ayşe; Almanya'dan, uit Duitsland. Hetzelfde geldt voor getallen in cijfers: 3'te, om drie uur. Anders dan de Nederlandse apostrof (Jan’s) staat hij voor elke uitgang, niet alleen voor bezit. Gewone woorden krijgen er nooit een — evde, in het huis, wordt als één woord geschreven.

De apostrof

Hoe maak ik een betrekkelijke bijzin als “de man die komt”?

Zonder “die”, met een werkwoordsvorm vóór het zelfstandig naamwoord. Is het zelfstandig naamwoord het onderwerp, gebruik dan -en: gelen adam, “de komende man”, de man die komt. Handelt iemand anders, gebruik dan -dik met een bezittelijke uitgang: okuduğum kitap, het boek dat ik lees. De Nederlandse bijzin met “die” of “dat” wordt een lang bijvoeglijk deel voor het zelfstandig naamwoord. Dat is B1-stof en eerst onwennig, maar heel regelmatig.

Deelwoorden op -en

Wordt de los of vastgeschreven?

Allebei, met verschillende betekenis. Als uitgang op een woord betekent -de “in, op, bij”: evde, in het huis. Los geschreven betekent de “ook”: Ben de geliyorum, ik kom ook. Beide volgen de klinkerharmonie (da na een achterklinker), en alleen de uitgang wordt -te of -ta na harde medeklinkers. Het “ook” blijft altijd de of da.

de en da “ook”

Beleefd “je” en vaste uitdrukkingen

Wie je met sen aanspreekt, hoe je iemand beleefd aanspreekt en wat je in welke situatie zegt.

Zeg ik sen of siz?

Net als het Nederlands met “je” en “u” heeft het Turks twee vormen. sen is voor vrienden, familie en kinderen, siz voor vreemden, klanten, kantoren en oudere mensen die je niet goed kent. siz is ook het meervoud, “jullie”. De werkwoordsvorm laat het verschil zien, ook zonder voornaamwoord: Nasılsın? vraagt het aan iemand die je goed kent, Nasılsınız? vraagt het beleefd of aan meerdere mensen. Twijfel je, begin dan met siz.

sen en siz

Hoe spreek ik iemand beleefd met de voornaam aan?

Met de voornaam en een woord erachter: Ayşe Hanım voor een vrouw, Mehmet Bey voor een man. Dat is ongeveer “mevrouw Ayşe” en “meneer Mehmet”, en het is heel gewoon op kantoor, bij de dokter en onder buren — de achternaam wordt er zelden voor gebruikt. Onder bekenden worden oudere mensen vaak aangesproken met familiewoorden als abla (oudere zus) of teyze (tante), ook als je helemaal niet verwant bent.

Naar de woordenlijsten

Wat zeg je als iemand aan het werk is, ziek is of heeft gekookt?

Elk van die situaties heeft een vaste uitdrukking. Wie werkt, hoort Kolay gelsin!, “moge het makkelijk gaan”. Wie ziek is, hoort Geçmiş olsun!, “moge het voorbij zijn”. Wie gekookt heeft, krijgt Elinize sağlık!, “gezondheid voor je handen”, en voor het eten wensen mensen Afiyet olsun!, “eet smakelijk”. Deze uitdrukkingen weglaten valt meer op dan een grammaticafout.

Vaste uitdrukkingen voor elke dag

Hoe vraag ik iets beleefd?

Het natuurlijkst met een vraag met “kunnen”: Bir çay alabilir miyim?, mag ik een thee? Nog zachter is de aorist als vraag: Bana yardım eder misiniz?, wilt u me helpen? Je kunt lütfen, alsjeblieft, toevoegen, maar het wordt minder gebruikt dan in het Nederlands, waar “alsjeblieft” bijna verplicht is. Voor dank achteraf volstaat Teşekkür ederim of, informeel, Sağ ol.

Kunnen met -ebil

Woorden en getallen

Welke woorden eerst komen, waar ze vandaan komen, waarom sommige dubbel bestaan en hoe getallen en de klok werken.

Welke Turkse woorden leer ik het eerst?

Die waar geen zin buiten kan: voornaamwoorden en vraagwoorden, var en yok, de getallen, de gewoonste werkwoorden als gelmek, gitmek, yapmak en istemek, en de kleine woorden als ve, ama en çok. Voeg de begroetingen en vaste uitdrukkingen toe, want die komen in elk gesprek voor. De A1-lijsten op deze site beginnen precies daar.

Naar de woordenlijsten

Waarom zijn er voor sommige dingen twee Turkse woorden?

Omdat in de twintigste eeuw veel Arabische en Perzische leenwoorden werden vervangen door nieuwe woorden uit Turkse wortels — en de oude woorden toch bleven. Zo heb je cevap en yanıt voor “antwoord”, kelime en sözcük voor “woord”, sual en soru voor “vraag”. Beide zijn juist; het nieuwere woord klinkt vaak wat formeler of schriftelijker, het oudere vertrouwder in gesprekken, en bij sommige paren heeft er duidelijk één gewonnen. Het Nederlands heeft een vage echo hiervan in paren als “vragen” en “informeren”.

Naar de woordenlijsten

Zijn er Turkse woorden die ik al ken?

Meer dan je zou denken, alleen op z’n Turks gespeld: otobüs, taksi, müze, banka, telefon, futbol. Veel kwamen uit het Frans, sommige uit het Engels. En andersom ken je yoğurt, kahve en köşk al als yoghurt, koffie en kiosk. Pas op voor woorden die bekend lijken en iets anders betekenen: een pasta is een taart, een apartman een heel flatgebouw, en een reçete is een recept van de dokter.

Naar de woordenlijsten

Waarom zijn er twee woorden voor oom en tante?

Omdat het Turks onderscheid maakt aan welke kant van de familie iemand staat. De broer van je vader is amca, de broer van je moeder dayı; de zus van je vader is hala, de zus van je moeder teyze. Ook oudere broers en zussen hebben eigen woorden, abla en ağabey (meestal uitgesproken als abi). Voordat je “oom” kunt zeggen, moet je dus weten wiens broer bedoeld is.

Naar de woordenlijsten

Hoe werken Turkse getallen?

Volkomen regelmatig, tientallen voor eenheden, zoals je ze schrijft: on bir is elf, “tien één”, yirmi beş vijfentwintig, yüz otuz honderddertig. Er zijn geen aparte woorden als “elf” en “twaalf”. Na een getal heeft het zelfstandig naamwoord geen meervoud nodig: iki elma, twee appels, niet iki elmalar. Ken je de getallen tot tien, de tientallen en yüz en bin, dan kun je elk getal maken. Let op: anders dan in het Nederlands (“vijfentwintig”) komt het tiental eerst.

De getallen

Hoe zeg ik de tijd in het Turks?

Met saat en het getal: Saat üç, het is drie uur. Half wordt gezegd met buçuk na het uur — en dat is een valkuil voor Nederlandstaligen: Saat iki buçuk is 2:30, dus “half drie”, niet “half twee”. Het Turks telt vanaf het hele uur vooruit, het Nederlands telt naar het volgende uur toe. Voor de kwartieren is er çeyrek: Saat üçü çeyrek geçiyor, kwart over drie, en Saat üçe çeyrek var, kwart voor drie. Het uur krijgt een naamvaluitgang, en dat is het onderdeel om te oefenen.

De tijd zeggen

Deze site

Wat ze kost, wat ze opslaat en waar de inhoud vandaan komt.

Wat kost deze site?

Niets. Er is geen account, geen aanmelding, geen reclame en geen betaalmuur; elke uitleg, elke woordenlijst en elke oefening voor Turks is voor iedereen open.

Slaat deze site mijn gegevens op?

Je voortgang — welke oefening je wanneer goed had, welk woord je al goed kent — wordt alleen in de opslag van je eigen browser bewaard en nergens naartoe gestuurd. Er is geen account en geen server die er iets van ziet.

Naar de privacyverklaring

Waar komen de Turkse teksten en oefeningen vandaan?

Ze zijn voor deze site geschreven. Geen uitleg, woordenlijst, voorbeeldzin of oefening is overgenomen of vertaald uit een lesboek, een woordenboek of een andere cursus. Ook de indeling van woorden en onderwerpen in niveaus is van dit project zelf — er is geen externe lijst voor een niveau gebruikt.

Naar bronnen en rechten