Direct naar de inhoud
EveryLingua WoordenboekAlle talen
NL

Woordvorming in het Turks: de bouwstenen achter de woorden

Een lang Turks woord is zelden een nieuw woord. Een opticien is het oog, het ding ervoor en de persoon die ermee handelt: göz, gözlük, gözlükçü. Het Turks bouwt zijn woorden vrijwel helemaal met achtervoegsels, en elk daarvan volgt de klinkerharmonie. Ken je de 81 bouwstenen op deze pagina, dan kun je veel nieuwe woorden lezen voordat iemand ze heeft uitgelegd.

Lees een woord van voor naar achter: vooraan staat het woord dat je kent, erachter wat ervan gemaakt is. De vorm van het achtervoegsel volgt de laatste klinker ervoor — evli, maar arabalı, sütlü, tuzlu — en na een stemloze medeklinker wordt c een ç en d een t: kitapçı, meslektaş. Een eigennaam krijgt voor een afleiding geen apostrof: İzmirli, Türkçe.

Mensen: wie iets doet, verkoopt of is

De achtervoegsels die van een ding een persoon maken: wie het verkoopt, doet, ervandaan komt of het met je deelt. Het frequentste is -ci, ongeveer zoals Nederlands -er of -ier.

BouwsteenBetekenisVoorbeelden
-ci/-cı/-cu/-cü/-çi/-çı/-çu/-çüiemand die iets verkoopt, maakt of ermee werkt; Nederlands -er, -ierbalıkçı, gazeteci, kitapçı, sütçü, yolcu
De vorm volgt de laatste klinker (gazeteci, yolcu), en na f s t k ç ş h p wordt de c een ç: kitapçı, sütçü. Het woord noemt vaak ook de winkel: kitapçı is zowel de boekverkoper als de boekwinkel.
-ci/-cı/-cu/-cü/-çi/-çı/-çu/-çüiemand die iets vaak of uit gewoonte doetşakacı, yalancı, inatçı, kavgacı
Hetzelfde stukje als bij beroepen, alleen niet als beroep: şakais een grapşakacıeen grapjas; inatis koppigheidinatçıeen koppig mens
-ici/-ıcı/-ucu/-ücüiemand die de handeling van een werkwoord uitvoert; Nederlands -ersatıcı, alıcı, okuyucu, dinleyici, izleyici
Uit de werkwoordsstam: satverkopensatıcıverkoper Eindigt de stam op een klinker, dan komt er een y tussen: oku, okuyucu.
-men/-maneen beroep of rol, uit een werkwoordöğretmen, danışman, yönetmen, göçmen
Maar een paar woorden, maar wel heel gewone: öğretmekonderwijzenöğretmenleraar; yönetmekleidenyönetmenfilmregisseur
-daş/-taşiemand die hetzelfde heeft of deelt; Nederlands mede-, metgezelvatandaş, meslektaş, yoldaş, sırdaş, adaş
Altijd met a, ook na een voorklinker: meslekberoepmeslektaşcollega; adnaamadaşnaamgenoot Arkadaş, vriend, hoort er ook bij, maar de stam is geen levend woord meer.
-li/-lı/-lu/-lüwaar iemand vandaan komt; Nederlands -er, -aanköylü, şehirli, İzmirli, Ankaralı, İstanbullu
Na een plaatsnaam zonder apostrof: İzmirli, niet İzmir'li. De apostrof komt alleen voor een naamvaluitgang (İzmir'de), nooit voor een afleiding. Waar het Nederlands “uit” nodig heeft, maakt het Turks van de stad een bijvoeglijk naamwoord.
-gilde familie van, iemand en zijn huishoudenteyzemgil, Ahmetgil, amcamgil, komşumgil
Spreektaal en zonder harmonie: het is altijd -gil. Het betekent het hele huishouden, ongeveer zoals “bij tante thuis”.
-istspecialist, muzikant, reiziger (leenachtervoegsel); Nederlands -istgitarist, piyanist, turist
Uit het Frans, zonder harmonie. Op zijn Turks gebouwd is een gitarist ook gitarcı.
-cağız/-ceğizde arme stakker: met medelijden gezegdadamcağız, çocukcağız, kızcağız, kadıncağız
Alleen voor mensen en dieren, en altijd met medelijden: kızcağız is “het arme meisje”.
-severiemand die van iets houdt; Nederlands -liefhebberhayvansever, kitapsever, sanatsever, doğasever
Eigenlijk het werkwoord sevmek in de aorist: hayvansever is “iemand die van dieren houdt”. Zonder harmonie, als één woord geschreven.

Eigenschappen: met, zonder, als

Bijvoeglijke naamwoorden uit zelfstandige naamwoorden en werkwoorden. -li en -siz zijn het paar “met” en “zonder”, vanaf dag één nodig: sütlü, şekersiz — zoals Nederlands -ig, -rijk en -loos, maar veel breder gebruikt.

BouwsteenBetekenisVoorbeelden
-li/-lı/-lu/-lümet, hebbend; Nederlands -ig, -rijk, -volşekerli, sütlü, tuzlu, bulutlu, akıllı, evli
Een van de frequentste stukjes van allemaal: bulutwolkbulutlubewolkt; akılverstandakıllıslim Evli, getrouwd, is letterlijk “met een huis”.
-siz/-sız/-suz/-süzzonder; Nederlands -loos, -vrijşekersiz, parasız, susuz, tuzsuz, işsiz, evsiz
De tegenhanger van -li: sütlümet melksütsüzzonder Waar het Nederlands on- gebruikt, heeft het Turks vaak -siz: anlamsız, zinloos.
-sel/-salgeleerde bijvoeglijke naamwoorden; Nederlands -isch, -elijkkişisel, tarihsel, bilimsel, toplumsal, ulusal
Een jong stukje uit de taalhervorming, frequent in kranten en wetenschap: tarihgeschiedenistarihselhistorisch
-msi/-msı/-msu/-msü/-imsi/-ımsı/-umsu/-ümsüenigszins, -achtig (bij kleuren en smaken)mavimsi, yeşilimsi, ekşimsi, sarımsı, tatlımsı
Na een klinker zonder tussenklinker (mavimsi), na een medeklinker met een (yeşilimsi) — Nederlands -achtig, -ig precies.
-si/-sı/-su/-süals een, -achtigçocuksu, kadınsı, erkeksi, insansı
Verwar het niet met de bezittelijke uitgang, die er hetzelfde uitziet: çocuksuis “kinderlijk”çocuğu“zijn kind”
-ik/-ık/-uk/-ükhet resultaat van een handeling: open, kapot, defectaçık, kırık, bozuk, yanık, çürük
Uit de werkwoordsstam: kırbrekenkırıkgebroken; bozbedervenbozukdefect Voor een uitgang die met een klinker begint, wordt k een ğ: kırığı.
-gın/-gin/-gun/-gün/-kın/-kin/-kun/-künde toestand na een handeling; Nederlands -d, -t (voltooid deelwoord)yorgun, şaşkın, kırgın, olgun, durgun
yormakvermoeienyorgunmoe; şaşmakverbaasd zijnşaşkınverbouwereerd; olmak worden, rijpen, olgun rijp, volwassen.
-kan/-ken/-ganheeft de neiging iets vaak te doençalışkan, unutkan, konuşkan, yapışkan, sıkılgan
çalışmakwerkençalışkanijverig; unutmakvergetenunutkanvergeetachtig
-cil/-cıl/-cul/-çil/-çıl/-çulgeneigd tot, levend met, -minnendevcil, insancıl, barışçıl, otçul, etçil
ev huis, evcil tam, huis-; otgrasotçulplantenetend
-ak/-ekeen eigenschap uit een werkwoord: angstig, bang aangelegdkorkak, ürkek, titrek
korkmakbang zijnkorkaklaf
-kâr/-gâriemand die iets doet of heeft (uit het Perzisch)fedakâr, sahtekâr, hilekâr, sanatkâr
Met een dakje op de a: dat laat zien dat de k ervoor zacht, vooraan in de mond wordt uitgesproken. De stammen zijn meestal Arabische leenwoorden.
-aneop de wijze van, -lijk (uit het Perzisch)dostane, şahane, şairane
Zonder harmonie. şahane, “koninklijk”, betekent in spreektaal gewoon “geweldig, prachtig”.
-cik/-cık/-cuk/-cük/-çik/-çık/-çuk/-çükklein, lief (verkleinwoord)küçücük, azıcık, minicik, kedicik, ufacık
Bij sommige woorden smelt het stukje samen met de stam: küçük wordt küçücük, piepklein; az wordt azıcık, een klein beetje.
-lik/-lık/-luk/-lükvoor zoveel, voor zolang, zoveel waardkişilik, haftalık, liralık, saatlik, yıllık
Na een getal: iki kişilikvoor twee personenbir haftalıkvoor een weekbeş liralıkvijf lira waard Het zelfstandig naamwoord blijft enkelvoud, zoals na elk Turks telwoord — zoals ook in het Nederlandse “een tweepersoons- kamer”.
-ki/-küvan een bepaald tijdstip — van gisteren, van vandaag, van morgendünkü, bugünkü, yarınki, sabahki, akşamki
Bijna zonder harmonie: het is -ki, en -kü alleen na dün en bugün. Als één woord geschreven — los geschreven is ki het woord “dat”.

Abstracte zelfstandige naamwoorden, beroepen en ambachten

-lik maakt van een woord een toestand, een ambt of een beroep: güzellik, öğretmenlik. Waar het Nederlands het werk verdeelt over -heid, -schap, -dom en -ing, gebruikt het Turks bijna altijd dit ene stukje.

BouwsteenBetekenisVoorbeelden
-lik/-lık/-luk/-lükmaakt van een woord een toestand; Nederlands -heid, -schap, -domgüzellik, iyilik, mutluluk, arkadaşlık, dostluk, sağlık
mutlugelukkigmutlulukgeluk; sağ levend, gezond, sağlık gezondheid. Voor een klinker wordt k een ğ: sağlığınız.
-lik/-lık/-luk/-lükhet beroep, het ambtöğretmenlik, doktorluk, aşçılık, avukatlık, garsonluk
Met yapmak zeg je wat iemand voor zijn beroep doet: aşçılık yapıyor, hij werkt als kok.
-cilik/-cılık/-culuk/-cülük/-çilik/-çılık/-çuluk/-çülükeen ambacht of een bedrijfstak (twee gestapelde stukjes)balıkçılık, gazetecilik, çiftçilik, otelcilik
Eerst -ci, dan -lik: balıkvisbalıkçıvisserbalıkçılıkde visserij als beroep
-sizlik/-sızlık/-suzluk/-süzlükhet gebrek aan iets; Nederlands -loosheidişsizlik, uykusuzluk, parasızlık, susuzluk
-siz en dan -lik: işwerkişsizwerkloosişsizlikwerkloosheid
-izm-isme (leenachtervoegsel)turizm, realizm, romantizm
Uit het Frans en zonder harmonie; de persoon eindigt op -ist: turist. Let op de spelling: het Turks schrijft de klanken, dus Nederlands -isme wordt -izm.

Dingen, gereedschap, plaatsen en vormen

Waarvoor je iets nodig hebt en waar je het vindt: het zoutvaatje, de bril, het ziekenhuis, het land van de Grieken, de driehoek.

BouwsteenBetekenisVoorbeelden
-lik/-lık/-luk/-lükeen gereedschap of houder voor ietstuzluk, gözlük, kulaklık, önlük, sözlük, kitaplık
tuzzouttuzlukzoutvaatje; gözooggözlükbril; sözwoordsözlükwoordenboek Een bril is in het Turks één ding, geen meervoud.
-lik/-lık/-luk/-lükeen plek waar veel van iets isçamlık, kayalık, ağaçlık, otluk
çamdençamlıkdennenbos; kayarotskayalıkrotsachtige plek
-hanehuis, plaats voor iets (uit het Perzisch)hastane, postane, pastane, kütüphane, eczane
Na een klinker valt de h vaak weg: hasta en -hane geven hastane, ziekenhuis; pasta en -hane geven pastane, banketbakkerij.
-istan/-stanhet land van de …; Nederlands -land, -iëYunanistan, Macaristan, Bulgaristan, Gürcistan, Hindistan
De stam is de naam van het volk: YunanGriekenMacarHongaren Een landnaam is een eigennaam, dus krijgt hij een apostrof voor een naamvaluitgang.
-evieen huis voor iemand of ietshuzurevi, doğumevi, öğretmenevi, aşevi
ev met de samengestelde bezittelijke uitgang, als één woord geschreven: huzurrusthuzureviverzorgingshuis
-gen-hoek (een meetkundige vorm)üçgen, dörtgen, beşgen, altıgen, çokgen
Zonder harmonie, vastgemaakt aan het getal: üçdrieüçgendriehoek Een rechthoek is dikdörtgen, de “rechtopstaande vierhoek”.
-geç/-gaç/-kaçeen gereedschap dat iets doet (uit een werkwoord)süzgeç, yüzgeç, kıskaç
süzmekzevensüzgeçzeef; yüzmekzwemmenyüzgeçvin
-ge/-gaeen gereedschap of een gebied (uit een werkwoord)süpürge, bölge, çizge
süpürmekvegensüpürgebezem; bölmekdelenbölgestreek
-ak/-ekeen plaats of ding waar iets gebeurt (uit een werkwoord)durak, yatak, konak, batak
durmakstoppendurakhalte; yatmakliggenyatakbed
-gi/-gı/-gu/-güeen gereedschap (uit een werkwoord)silgi, sürgü, burgu
silmekafvegensilgigum Hetzelfde stukje maakt ook gevoelens en resultaten: sevgi, bilgi.

Zelfstandige naamwoorden uit werkwoorden

De handeling, het resultaat, het ding dat ze oplevert. De stam is het werkwoord zonder -mek/-mak: gir wordt giriş, seç wordt seçim.

BouwsteenBetekenisVoorbeelden
-iş/-ış/-uş/-üşhet doen, de wijze waarop iets gebeurt; Nederlands -inggiriş, çıkış, bakış, satış, uçuş, gidiş
girmek binnengaan, giriş ingang, toegang; uçmakvliegenuçuşvlucht Bij gitmek verzacht de t: gidiş, de heenreis.
-im/-ım/-um/-ümhet resultaat, een deel, een eenheidseçim, doğum, bölüm, giyim, yapım
bölmek delen, bölüm deel, hoofdstuk, afdeling; doğmakgeboren wordendoğumgeboorte
-gi/-gı/-gu/-güeen gevoel, een stuk kennis, een heffingsevgi, bilgi, saygı, duygu, vergi
sevmekhouden vansevgiliefde; bilmekwetenbilgiinformatie; vermekgevenvergibelasting — wat je geeft
-ı/-i/-u/-ühet resultaat van de handelingyazı, yapı, sayı, dolu, konu
yazmak schrijven, yazı geschrift, tekst; saymaktellensayıgetal
-ma/-meeen gerecht, genoemd naar de bereidingdolma, sarma, dondurma, kızartma, haşlama
Hetzelfde stukje waarmee de grammatica van een werkwoord een zelfstandig naamwoord maakt, geeft gerechten hun naam: dolmakvol wordendolmagevulde groenten; dondurmakbevriezendondurmaijs — “het bevroren ding”
-ecek/-acakwat je zult eten, drinken of dragenyiyecek, içecek, giyecek, gelecek
De toekomende uitgang als zelfstandig naamwoord: içmekdrinkeniçecekeen drankje; gelmekkomengelecekde toekomst
-miş/-mış/-muş/-müşwat gebeurd is, als zelfstandig of bijvoeglijk naamwoordgeçmiş, dolmuş, okumuş, bilmiş
De verleden-tijduitgang als woord: geçmekvoorbijgaangeçmişhet verleden; dolmakvol wordendolmuşde gedeelde taxi die pas vertrekt als hij vol is
-it/-ıt/-ut/-üteen ding of een werk (uit een werkwoord)geçit, yakıt, anıt, yapıt
yakmakverbrandenyakıtbrandstof; anmakgedenkenanıtmonument
-ıntı/-inti/-untu/-üntüoverblijfsel, kleine stukjes of een beweging (uit een werkwoord)kırıntı, akıntı, sıkıntı, esinti, döküntü
kırmakbrekenkırıntıkruimel; esmekwaaienesintibriesje
-anak/-enekeen mogelijkheid, een gewoonte, een verslag (uit een werkwoord)seçenek, olanak, gelenek, tutanak
seçmekkiezenseçenekkeuzemogelijkheid; gelmekkomengelenektraditie — wat tot ons is gekomen
-ç/-ınç/-inç/-unç/-ünçeen gevoel of toestand (uit een werkwoord)sevinç, inanç, korkunç, gülünç
sevinmekblij zijnsevinçvreugde; korkmakbang zijnkorkunçvreselijk
-tı/-ti/-tu/-tüeen geluid (uit een werkwoord van geluid)gürültü, fısıltı, şırıltı, patırtı
De stam is het geluidswerkwoord zonder uitgang: fısıldamakfluisterenfısıltıgefluister
-loji-logie, de wetenschap (leenachtervoegsel)biyoloji, psikoloji, sosyoloji, teknoloji
Uit het Frans. De persoon eindigt op -log: psikolog, en voor een uitgang met klinker wordt g een ğ: psikoloğa.

Werkwoorden uit zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden

Water wordt begieten, schoon wordt schoonmaken, goedkoop wordt goedkoper worden. De stukjes staan tussen het woord en de uitgang -mek/-mak.

BouwsteenBetekenisVoorbeelden
-la-/-le-maakt een werkwoord uit een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoordtemizlemek, sulamak, tuzlamak, kilitlemek, ütülemek, başlamak
Het productiefste werkwoordsstukje: temizschoontemizlemekschoonmaken; suwatersulamakbegieten; kilitslotkilitlemekop slot doen Het Nederlands maakt er vaak gewoon een werkwoord van (“water geven”, “sloten”); het Turks heeft het stukje nodig.
-laş-/-leş-worden, veranderen in iets; Nederlands -er wordengüzelleşmek, ucuzlaşmak, zorlaşmak, kolaylaşmak
ucuzgoedkoopucuzlaşmakgoedkoper worden; zormoeilijkzorlaşmakmoeilijker worden
-laş-/-leş-iets met elkaar doenmektuplaşmak, selamlaşmak, haberleşmek, şakalaşmak
mektupbriefmektuplaşmakelkaar schrijven; selamgroetselamlaşmakelkaar groeten Eén lettergreep doet het werk van het Nederlandse “elkaar”.
-lan-/-len-iets krijgen, in een toestand rakenhastalanmak, evlenmek, sinirlenmek, güneşlenmek, yaşlanmak
hastaziekhastalanmakziek worden; evhuisevlenmektrouwen — letterlijk “tot een huis komen”
-al-/-el-worden (uit een bijvoeglijk naamwoord)azalmak, çoğalmak, düzelmek, daralmak, kısalmak
azweinigazalmakafnemen; düzrechtdüzelmekbeter worden Na een klinker alleen -l-: kısa, kısalmak.
-ar-/-er-een kleur aannemenmorarmak, sararmak, yeşermek, bozarmak
morpaarsmorarmakblauw worden; sarıgeelsararmakgeel worden
-sa-/-se-iets willen; als iets beschouwensusamak, önemsemek, garipsemek, küçümsemek
suwatersusamakdorst krijgen; önembelangönemsemekserieus nemen Het Nederlands zegt “dorst hebben”; het Turks heeft een werkwoord, “waterwillen”.
-da-/-de-een geluid maken (geluidswerkwoorden)fısıldamak, horuldamak, gıcırdamak, şırıldamak
De stam is een geluidswoord dat niet op zichzelf staat. Dezelfde stam geeft vaak een zelfstandig naamwoord op -tı: fısıltı, gıcırtı.

Werkwoorden uit werkwoorden

Iets laten doen, gedaan worden, het jezelf doen, het elkaar doen: stukjes tussen stam en uitgang die van het ene werkwoord het andere maken. Waar het Nederlands “laten”, “worden”, “zich” of “elkaar” nodig heeft, voegt het Turks een lettergreep toe. De grammatica behandelt ze uitvoerig; hier verschijnen ze als bouwstenen van de woordenschat.

BouwsteenBetekenisVoorbeelden
-dir-/-dır-/-dur-/-dür-/-tir-/-tır-/-tur-/-tür-/-t-iets laten doen, iemand iets laten doen (causatief)yaptırmak, kestirmek, okutmak, bekletmek, temizletmek
Na een klinker meestal alleen -t-: beklemekwachtenbekletmeklaten wachten Het Nederlands heeft “laten” nodig; het Turks voegt een lettergreep toe. De grammaticapagina over het causatief legt uit welke vorm waar hoort.
-il-/-ıl-/-ul-/-ül-/-in-/-ın-/-n-gedaan worden (passief)yapılmak, açılmak, yazılmak, bilinmek, okunmak
Na l is het -in- (bilinmek), na een klinker -n- (okunmak), anders -il-.
-in-/-ın-/-un-/-ün-/-n-iets met jezelf doen (reflexief)yıkanmak, giyinmek, taranmak, sevinmek, övünmek
yıkamakwassenyıkanmakzich wassen; giymekaantrekkengiyinmekzich aankleden Dezelfde vorm kan ook passief zijn.
-iş-/-ış-/-uş-/-üş-/-ş-iets samen doen, met elkaargörüşmek, buluşmak, tanışmak, anlaşmak, yazışmak
bulmakvindenbuluşmakafspreken; tanımakkennentanışmakkennismaken

Wijze, getallen en tijd

Bijwoorden en telwoorden: langzaam, in het Turks, volgens mij, bij honderden, ’s ochtends, de derde, elk één.

BouwsteenBetekenisVoorbeelden
-ce/-ca/-çe/-çaop deze wijze (maakt een bijwoord); Nederlands -lijk, -igyavaşça, sessizce, dikkatlice, açıkça, güzelce
sessizstilsessizcestilletjes Vaak is het niet nodig: yavaş konuş, praat langzaam — het bijvoeglijk naamwoord werkt zelf als bijwoord.
-ce/-ca/-çe/-çade taal van een volk; Nederlands -sTürkçe, Almanca, İngilizce, Fransızca, Arapça
Hoofdletter en geen apostrof, ook met een uitgang: Türkçeyi, Almancada. Türkçe konuşmak betekent “in het Turks spreken” — hetzelfde woord is de taal en het bijwoord.
-ce/-canaar de mening vanbence, sence, bizce, sizce
Vastgemaakt aan het persoonlijk voornaamwoord: bencevolgens mijsizcevolgens u
-lerce/-larcabij honderden, urenlang: een grote hoeveelheidyüzlerce, binlerce, saatlerce, yıllarca, günlerce
Meervoud en -ce samen: saatuursaatlerceuren aan één stuk
-leyinop een tijdstip van de dag: ’s ochtends, ’s avonds, ’s nachtssabahleyin, akşamleyin, geceleyin, öğleyin
Zonder harmonie: -leyin met e, ook na sabah en akşam. Even gewoon in spreektaal: sabahları, elke ochtend.
-in/-ın/-ünin het seizoenyazın, kışın, güzün
yazzomeryazınin de zomer Zo’n vorm bestaat niet voor de lente; je zegt ilkbaharda.
-inci/-ıncı/-uncu/-üncü/-nci/-ncı/-ncu/-ncüde hoeveelste (rangtelwoord); Nederlands -de, -steikinci, üçüncü, dördüncü, yedinci, sekizinci
Na een klinker zonder tussenklinker: iki, ikinci; na een medeklinker met een: bir, birinci. Bij dört verzacht de t: dördüncü. Anders dan Nederlands eerste, derde, achtste is er niet één onregelmatig rangtelwoord.
-er/-ar/-şer/-şarelk, per stuk (distributief telwoord)birer, ikişer, üçer, beşer, altışar
Na een klinker met ş: iki, ikişer, twee per persoon. Het Nederlands heeft “elk” of “per stuk” nodig na het zelfstandig naamwoord; het Turks zet het op het getal.
-casına/-cesine/-çasına/-çesinealsof, als een, buitensporigdelicesine, çılgıncasına, aptalcasına, kardeşçesine
deligekdelicesineals een gek; kardeşbroer of zuskardeşçesineals broers en zussen
-den/-dan/-ten/-taneen verstarde ablatief als bijwoord: opnieuw, plotseling, oprechtyeniden, birden, candan, içten, baştan
De ablatiefuitgang, maar niet in zijn betekenis “van”: yeninieuwyenidenopnieuw; canzielcandanhartelijk
-la/-le/-yla/-ylemet, op deze wijze (een bijwoord uit een zelfstandig naamwoord)hızla, zorla, dikkatle, sevgiyle, memnuniyetle
Het vastgemaakte ile: dikkatzorgdikkatlezorgvuldig; memnuniyetle met genoegen, graag — het Nederlandse “met zorg” in één woord.

Samenstellingen en versterkers

Twee woorden die er één worden, en de lettergreep die een bijvoeglijk naamwoord uit zichzelf versterkt: başkent, buzdolabı, masmavi.

BouwsteenBetekenisVoorbeelden
baş-hoofd, eerste, voornaamste; Nederlands hoofd-, kop-başkent, başhekim, başöğretmen, başrol, başbakan
baş is het hoofd: kentstadbaşkenthoofdstad; rolrolbaşrolhoofdrol Als één woord geschreven.
mas-/kıp-/bem-/yem-/sap-/ter-helemaal: versterkt een bijvoeglijk naamwoordmasmavi, kıpkırmızı, bembeyaz, yemyeşil, sapsarı, tertemiz
De eerste lettergreep van het bijvoeglijk naamwoord tot en met de klinker, plus een m, p, s of r: mavi wordt masmavi, beyaz wordt bembeyaz, temiz wordt tertemiz. Welke medeklinker erbij komt, moet je woord voor woord leren. Het Nederlands zegt “knalrood”, “sneeuwwit”, “kraakhelder”.
-(s)ı/-(s)i/-(s)u/-(s)üsamengesteld zelfstandig naamwoord: het tweede woord draagt de bezittelijke uitgangbuzdolabı, ayakkabı, kahverengi, hanımeli
buz ijs en dolap kast: buz dolabı, aan elkaar geschreven buzdolabı. De uitgang blijft op het woord ook als er een naamval bij komt: buzdolabına. Het Nederlands plakt de twee woorden aan elkaar (“koelkast”); het Turks markeert het tweede. De grammatica legt de samenstelling met -i uitvoerig uit.
-bilimde leer van; Nederlands -kunde, -logiedilbilim, toplumbilim, ruhbilim, gökbilim
bilim, wetenschap, vastgemaakt aan een zelfstandig naamwoord: diltaaldilbilimtaalkunde Ernaast staan vaak leenwoorden op -loji: sosyoloji naast toplumbilim.
gayri-niet, on- (uit het Arabisch)gayrimenkul, gayriresmî, gayrimeşru
Een van de weinige echte voorvoegsels, en alleen in leenwoorden: menkulroerendgayrimenkulonroerend — vastgoed

Probeer het zelf