Valse vrienden Turks–Nederlands
57 valkuilen voor Nederlandstaligen: leenwoorden die in het Turks iets anders betekenen, korte woorden die klinken als een Nederlands woord, en Nederlandse woorden waarvoor het Turks er twee heeft. Deze lijst is andersom opgebouwd dan de gebruikelijke: links staat wat je wilt zeggen, ernaast het Turkse woord ervoor — en pas daarna de valkuil. Wie alleen weet wat een woord niet betekent, zit in het gesprek nog steeds vast.
Leenwoorden met een andere betekenis
Woorden uit het Frans en Engels die bekend lijken en in het Turks iets anders betekenen.
| Je bedoelt | Dat is | Niet dit | Want dat betekent |
|---|---|---|---|
| pasta (macaroni, spaghetti) | makarna | pasta | een slagroomtaart, een gebakje |
| Doğum günü için çikolatalı bir pasta aldık.We hebben een chocoladetaart voor de verjaardag gekocht.Pasta van alle soorten is makarna. De bakker waar je een pasta koopt, heet pastane. | |||
| magazine (tijdschrift) | dergi | magazin | roddelnieuws, showbizznieuws |
| Annem televizyonda magazin programlarını seviyor.Mijn moeder houdt van roddelprogramma’s op tv.Een maandblad is een aylık dergi. Een magazijn om spullen op te slaan is een depo. | |||
| toast (geroosterd brood) | kızarmış ekmek | tost | een tosti (warme boterham met vulling) |
| Kahvaltıda kaşarlı tost yedim.Ik heb een tosti met kaas als ontbijt gegeten.Een tost is net als de Nederlandse tosti altijd gevuld en wordt in een grill gedrukt. Het gesneden brood ervoor heet tost ekmeği. | |||
| mayo (mayonaise) | mayonez | mayo | een badpak, een zwembroek |
| Mayomu unuttum, denize giremem.Ik ben mijn badpak vergeten, ik kan niet de zee in.Van het Franse “maillot”. Let op: in het Nederlands is “mayo” juist de saus. | |||
| appartement (één woning) | daire | apartman | een flatgebouw, het hele gebouw |
| Bizim apartmanda on iki daire var.In ons flatgebouw zitten twaalf appartementen.Eén woning is een daire; een studio is een stüdyo daire. | |||
| recept (kookrecept) | tarif | reçete | een recept van de dokter |
| Bu ilacı reçetesiz alamazsınız.Dit medicijn kunt u niet zonder recept krijgen.Het Nederlands gebruikt “recept” voor beide; het Turks splitst. De dokter schrijft een reçete, oma geeft een tarif door. | |||
| tarief (prijs per eenheid) | tarife | tarif | een recept; een beschrijving van de weg |
| Mercimek çorbasının tarifini bana yazar mısın?Wil je het recept voor linzensoep voor me opschrijven?Eén letter maakt het verschil: tarifis het recepttarifehet tarief of de dienstregeling | |||
| bank (waar je geld hebt) | banka | bank | een bank om op te zitten, een parkbank |
| Parktaki bankta biraz dinlendik.We hebben even uitgerust op de bank in het park.Het Nederlands heeft één woord voor beide, het Turks twee: de bank om op te zitten is bank, de bank met geld banka. | |||
| sigaar | puro | sigara | een sigaret |
| Babam sigarayı geçen yıl bıraktı.Mijn vader is vorig jaar gestopt met roken.Roken is sigara içmek, letterlijk “een sigaret drinken”. | |||
| kiosk (krantenkiosk) | büfe | köşk | een villa, een paviljoen |
| Eski köşk şimdi bir müze.De oude villa is nu een museum.Het Nederlandse “kiosk” komt van precies dit woord. Maar het kraampje op de hoek met kranten en snacks is een büfe. | |||
| sjaal (warm) | atkı | eşarp | een hoofddoek, een zijden sjaal |
| Annem başına mavi bir eşarp bağladı.Mijn moeder heeft een blauwe hoofddoek omgedaan.Van het Franse “écharpe”. De wollen sjaal om je nek is atkı. | |||
| kans (gelegenheid) | fırsat | şans | geluk; ook: kans in de zin van waarschijnlijkheid |
| Sınavda bol şans!Veel geluk bij het examen!Een gelegenheid die je niet moet missen is een fırsat. Şansım yok betekent “ik heb pech” of “ik maak geen kans”. | |||
| promotie (op het werk) | terfi | promosyon | een gratis extraatje, een weggevertje |
| Kahve alana promosyon olarak bir fincan veriyorlar.Wie koffie koopt, krijgt gratis een kopje.Bevorderd worden is terfi etmek. | |||
| agenda (van een vergadering) | gündem | ajanda | een agenda om afspraken in te schrijven, een planner |
| Toplantı tarihini ajandama yazdım.Ik heb de datum van de vergadering in mijn agenda geschreven.Het Nederlands gebruikt “agenda” voor beide; gündem is ook de actualiteit: gündemdeki konular, “de onderwerpen van de dag”. | |||
| expert (deskundige) | uzman | eksper | een schade-expert (verzekering) |
| Kazadan sonra sigorta şirketi bir eksper gönderdi.Na het ongeluk stuurde de verzekeraar een schade-expert.Een medisch specialist is een uzman doktor. | |||
Klinkt Nederlands, is het niet
Korte alledaagse woorden die alleen klinken als een Nederlands woord.
| Je bedoelt | Dat is | Niet dit | Want dat betekent |
|---|---|---|---|
| bier | bira | bir | een, één |
| Bana bir bardak su verir misin?Kun je me een glas water geven?Bier is bira. Bir is het telwoord én het lidwoord “een”. | |||
| nee | hayır | ne | wat |
| Bu ne?Wat is dit?“Nee” is hayır; “ja” is evet. | |||
| ja | evet | ya | of; en als; (nadruk) |
| Ya yağmur yağarsa?En als het gaat regenen?Ya hoor je vaak als stopwoordje: Bak ya!, “kijk nou!”. Voor “ja” is er alleen evet. | |||
| ver (niet dichtbij) | uzak | ver | geef! (van vermek) |
| Şunu bana ver.Geef me dat even.“Dat is ver weg” is Orası uzak. | |||
| zes | altı | ses | stem, geluid |
| Odadan garip bir ses geliyor.Uit de kamer komt een vreemd geluid.Maak er geen z van: ses begint met een scherpe s. | |||
| kus | öpücük | kuş | een vogel |
| Pencerede küçük bir kuş var.Op de vensterbank zit een klein vogeltje.Zoenen is öpmek. | |||
| dun (niet dik) | ince | dün | gisteren |
| Dün akşam sinemaya gittik.Gisteravond zijn we naar de film geweest.Alleen de klinker verschilt: dün met ü, de “uu” van “muur”. | |||
| bak (bakje) | kase | bak | kijk! (van bakmak) |
| Bak, otobüs geliyor!Kijk, daar komt de bus!Een bakje is een kase of een kap. | |||
| at (aten) | yedi | at | een paard; gooi! |
| Çiftlikte bir at ve iki inek var.Op de boerderij zijn een paard en twee koeien.“Ik at” is yedim, van yemek, eten. | |||
| tam (mak) | evcil | tam | precies; heel, volledig |
| Tam saat beşte buluşuyoruz.We spreken precies om vijf uur af.Een tamme kat is een evcil kedi. | |||
| bol (rond voorwerp) | küre | bol | ruim, overvloedig; wijd (van kleding) |
| Bu pantolon bana bol geldi.Deze broek zit me te ruim.Een bloembol is een çiçek soğanı; “rond” is yuvarlak. | |||
| kar (karretje) | el arabası | kar | sneeuw |
| Dün gece çok kar yağdı.Gisteravond heeft het veel gesneeuwd.Een auto is araba; el arabası is de kruiwagen of het handkarretje. | |||
| top (bergtop) | zirve | top | een bal |
| Çocuklar bahçede top oynuyor.De kinderen spelen met een bal in de tuin.“Boven op de kast” is dolabın üstünde; de top van een berg is de zirve. | |||
| bal (speelgoed, feest) | top | bal | honing |
| Kahvaltıda ekmeğe bal sürüyorum.Bij het ontbijt smeer ik honing op mijn brood.Een bal om mee te spelen is top — en dat is de volgende valkuil. Een bal om te dansen is een balo. | |||
| kas (broeikas) | sera | kas | een spier |
| Spordan sonra kaslarım ağrıyor.Na het sporten doen mijn spieren pijn.De kassa in een winkel is kasa. | |||
| baai (aan de kust) | körfez | bay | meneer; heer |
| Bay Yılmaz sizi bekliyor.Meneer Yılmaz wacht op u.Op toiletdeuren lees je Bay en Bayan: heren en dames. | |||
| cash (contant) | nakit | kaş | een wenkbrauw |
| Kızın kaşları çok kalın.De wenkbrauwen van het meisje zijn heel dik.Contant betalen is nakit ödemek; in een winkel hoor je ook peşin. | |||
| gul (royaal) | cömert | gül | een roos |
| Ona kırmızı bir gül aldım.Ik heb een rode roos voor haar gekocht.Gül is ook een voornaam: Gül. | |||
| mal (gek, dwaas) | saçma | mal | koopwaar, goederen |
| Bu dükkânın malları çok kaliteli.De waren in deze winkel zijn van goede kwaliteit.Pas op: in spreektaal is mal ook een scheldwoord (“sukkel”). “Dat is gek” zeg je met saçma. | |||
| kan (kunnen) | -ebilmek | kan | bloed |
| Hastaneye kan vermeye gittim.Ik ben bloed gaan geven in het ziekenhuis.“Ik kan komen” is Gelebilirim: de uitgang -ebil zit in het werkwoord. | |||
| dag (24 uur) | gün | dağ | een berg |
| Dağa tırmanmak için erken kalktık.We stonden vroeg op om de berg te beklimmen.“Dag!” als groet is Merhaba of, bij het afscheid, Hoşça kal. Een dag is gün. | |||
| ham (vleeswaar) | jambon | ham | rauw, onrijp |
| Bu elma henüz çok ham.Deze appel is nog erg onrijp.Rauw vlees is çiğ et; ham gebruik je voor onrijp fruit en grondstoffen. | |||
| tas (boodschappentas) | çanta | tas | een kom, een metalen kom |
| Annem tası suyla doldurdu.Mijn moeder heeft de kom met water gevuld.Een plastic tas voor boodschappen is een poşet. | |||
| dam (waterkering) | baraj | dam | een dak (plat), een huisje |
| Kedi damda uyuyor.De kat slaapt op het dak.In een gewoon huis is het dak çatı; dam is een plat dak of een bijgebouw. | |||
| sap (vruchtensap) | meyve suyu | sap | een steel, een heft |
| Bıçağın sapı kırıldı.Het heft van het mes is gebroken. | |||
| bel (deurbel) | zil | bel | het middel, de onderrug |
| Belim çok ağrıyor.Mijn onderrug doet erg pijn.Bellen is zili çalmak; opbellen is aramak. | |||
| tel (tellen) | saymak | tel | draad, snaar |
| Bahçenin etrafına tel çektiler.Ze hebben draad rond de tuin gespannen.Een gitaarsnaar is ook een tel. | |||
| kat (huisdier) | kedi | kat | een verdieping |
| Evimiz üçüncü katta.Ons huis ligt op de derde verdieping.De kat in het Turks is kedi; kat is ook “laag” (iki kat, tweemaal zoveel). | |||
| dik (niet dun) | kalın | dik | steil, rechtop |
| Yol çok dik.De weg is erg steil.Een dik boek is een kalın kitap; wie dik is (van lichaam) is şişman. | |||
| goal (doelpunt) | gol | göl | een meer |
| Hafta sonu göl kenarında piknik yaptık.In het weekend hebben we gepicknickt aan het meer.De klinker telt: golmet o is het doelpuntgölmet ö het meer | |||
Eén Nederlands woord, twee Turkse
Waar het Nederlands één woord heeft en het Turks twee — en je zo het verkeerde pakt.
| Je bedoelt | Dat is | Niet dit | Want dat betekent |
|---|---|---|---|
| jullie | siz | sen | jij (één persoon, informeel) |
| Sen ne içiyorsun, Can?Wat drink jij, Can?Net als jij en u kent het Turks twee vormen, maar siz is ook het meervoud (“jullie”): tegen meer mensen zeg je altijd siz. | |||
| oom (broer van je moeder) | dayı | amca | een oom van vaderskant |
| Amcam babamdan iki yaş büyük.Mijn oom, de broer van mijn vader, is twee jaar ouder dan mijn vader.Het Turks scheidt de twee kanten van de familie: amcais de broer van je vaderdayıdie van je moeder | |||
| tante (zus van je moeder) | teyze | hala | een tante van vaderskant |
| Halam İzmir'de oturuyor.Mijn tante, de zus van mijn vader, woont in İzmir.Kinderen spreken ook elke oudere vrouw aan met teyze. | |||
| oma (moeder van je moeder) | anneanne | babaanne | een oma van vaderskant |
| Babaannem bize her yaz reçel yapar.Mijn oma, de moeder van mijn vader, maakt elke zomer jam voor ons.Letterlijk “moeder-moeder” en “vader-moeder”. Veel kinderen zeggen gewoon nine. | |||
| neef (zoon van je broer of zus) | yeğen | kuzen | een neef of nichtje (kind van een oom of tante) |
| Kuzenim benimle aynı okula gidiyor.Mijn neef zit bij mij op school.Het Nederlands heeft voor beide “neef”; yeğenis het kind van je broer of zuskuzenhet kind van je oom of tante | |||
| spelen (een instrument) | çalmak | oynamak | spelen (een spel, een sport) |
| Çocuklar bahçede futbol oynuyor.De kinderen voetballen in de tuin.“Zij speelt piano” is Piyano çalıyor. çalmak betekent ook “bellen” en “stelen”. | |||
| dragen (een bril, een ring) | takmak | giymek | aantrekken, dragen (kleren) |
| Bugün hava soğuk, kalın bir kazak giydim.Het is koud vandaag, ik heb een dikke trui aangetrokken.Dingen die je vastmaakt — een bril, oorbellen, een horloge, een das — gaan met takmak. Een tas dragen is taşımak. | |||
| oud (van een persoon) | yaşlı | eski | oud (van een ding); voormalig |
| Bu çok eski bir ev.Dit is een heel oud huis.Voor mensen: yaşlı. Eski bij een persoon is “voormalig”: eski kocası, “haar ex-man”. | |||
| vragen (om iets) | istemek | sormak | vragen (een vraag) |
| Öğretmene bir soru sordum.Ik heb de leraar een vraag gesteld.Het Nederlands heeft één werkwoord voor beide. “Ik heb om de rekening gevraagd” is Hesabı istedim. | |||
| brengen (iemand ergens heen) | götürmek | getirmek | (mee)brengen naar de spreker toe, halen |
| Bana bir bardak su getirir misin?Wil je een glas water voor me halen?Het Nederlands zegt in beide richtingen “brengen”; het Turks kijkt vanuit de spreker. “Ik breng je naar het station” is Seni istasyona götürürüm: weg van hier. | |||
| afspraak (met vrienden) | buluşma | randevu | een afspraak (dokter, kapper) |
| Yarın saat onda doktordan randevum var.Morgen om tien uur heb ik een afspraak bij de dokter.Afspreken met vrienden is buluşmak; een romantisch afspraakje kan ook randevu heten. | |||
| studeren (leren voor een toets) | ders çalışmak | okumak | lezen; studeren (op school of universiteit) |
| Kızım İstanbul'da tıp okuyor.Mijn dochter studeert geneeskunde in İstanbul.Gaan zitten met je boeken is ders çalışmak: Sınav için ders çalışıyorum. | |||