A2 · De verleden tijd
De overgebrachte verleden tijd op “-miş”
hij is blijkbaar gekomen
Thema 42 van 90 · ca. 7 min
Je doel
Je kunt doorgeven wat je alleen hebt gehoord of afgeleid, met de verleden tijd op -miş.
Ayşe hastalanmış.Ayşe is ziek geworden, zeggen ze.
Market bugün kapalıymış.De supermarkt schijnt vandaag dicht te zijn.
Elif sınavı geçmiş.Elif is geslaagd voor het examen, hoor ik.
Gehaald bij 8 van 10 · ca. 4 min.
Uitlegvideo
Eerst kijken, dan oefenen
Het belangrijkste
Onthoud-di zag je; -miş hoorde of leidde je af.
Voor wat je niet zelf zag, maar hoorde of afleidde.
- Wanneer
- Voor het verleden
- Het verleden
- Verleden dat doorwerkt
- Het heden
- De toekomst
- Voltooid in de toekomst
Het verleden — Iets wat gebeurd is, afgesloten is en blijft waar het gebeurde.
- Signaalwoorden
- duydum ki
- galiba
- herhalde
- diyorlar
De vorm
Zo maak je de vormen
Elke rij geeft eerst de betekenis en dan de vorm in het Turks. De kleuren tonen wat er van vorm tot vorm verandert.
stam (regelmatig) tijdskenmerk persoonsuitgang ontkenning vraagvorm
| ik ben (naar het schijnt) gekomen | (ben) gelmişim |
| jij bent (naar het schijnt) gekomen | (sen) gelmişsin |
| hij, zij is (naar het schijnt) gekomen | (o) gelmiş |
| wij zijn (naar het schijnt) gekomen | (biz) gelmişiz |
| jullie zijn (naar het schijnt) gekomen (beleefd, meervoud) | (siz) gelmişsiniz |
| zij zijn (naar het schijnt) gekomen | (onlar) gelmişler |
| hij is (naar het schijnt) niet gekomen | (o) gelmemiş |
| is hij (naar het schijnt) gekomen? | (o) gelmiş mi? |
| hij heeft (naar het schijnt) gedaan | (o) yapmış |
| hij heeft (naar het schijnt) gelezen | (o) okumuş |
| hij heeft (naar het schijnt) gezien | (o) görmüş |
| heb je gehoord? | (sen) duymuş musun? |
Deze tijd met andere werkwoorden
Tik een werkwoord aan of typ er zelf een — de tabel opent bij deze tijd, in dezelfde kleuren.
De regels één voor één
De vorm waar dit thema over gaat
Wat je hebt gehoord of gelezen, krijgt -miş.
Mehmet yeni bir iş bulmuş.Mehmet heeft blijkbaar een nieuwe baan gevonden.
Wat je uit sporen afleidt, krijgt ook -miş.
Sokaklar ıslak, yağmur yağmış.De straten zijn nat, het heeft vast geregend.
Verbazing over iets dat al zo is, klinkt als -miş.
Türkçen çok gelişmiş!Je Turks is echt vooruitgegaan!
Meer regels (2)
De persoonsuitgangen zijn die van “zijn”: -im, -sin, niets, -iz, -siniz, -ler.
Annem söyledi, dün çok geç gelmişsin.Mijn moeder zei dat je gisteren heel laat thuis was.
In een vraag draagt mi de persoon.
Haberi duymuş musun?Heb je het nieuws gehoord?
Voorbeeldzinnen
Meer voorbeeldzinnen (5)
Otobüs çoktan gitmiş.De bus is al weg.
Burası ne kadar değişmiş!Wat is deze plek veranderd!
Komşular tatile gitmişler.De buren zijn naar verluidt op vakantie gegaan.
Can bize hiç yazmamış.Can schijnt ons helemaal niet geschreven te hebben.
Kedi sütü içmiş.De kat heeft de melk opgedronken (de kom is leeg).
De valkuil voor Nederlandstaligen
Let op
Neem je -miş voor het Nederlandse voltooid tegenwoordig (“ik ben gegaan”), dan gebruik je het ook voor je eigen ervaringen: Dün sinemaya gitmişim. Dat klinkt alsof je zelf niet zeker was — alsof iemand je had verteld waar je gisteren was. Wat je zelf deed, krijgt -di.
Les
Uitgebreid uitgelegd
Lees de hele uitleg · ca. 1 min
Het Nederlands zegt “Ali is blijkbaar getrouwd”, “Ik hoor dat Ali getrouwd is” of “Ali schijnt getrouwd te zijn”. Het Turks heeft alleen een uitgang nodig: Ali evlenmiş. Met -miş zeg je: ik was er niet bij, ik weet het van horen zeggen. Grammatica’s noemen dit de evidentiële of overgebrachte verleden tijd.
Dezelfde vorm gebruik je als je iets herkent aan de sporen. Je kijkt ’s ochtends uit het raam en alles is wit: Kar yağmış! “Het heeft gesneeuwd!” Je zag de sneeuw, niet het sneeuwen. Verbazing klinkt zo ook: Ne kadar büyümüşsün! “Wat ben je gegroeid!”
Hij is gebouwd als -di: stam, -miş met viervoudige harmonie (gelmiş, almış, okumuş, görmüş), dan de persoonsuitgangen van “zijn”: gelmişim, gelmişsin, gelmiş, gelmişiz, gelmişsiniz, gelmişler. De ş verandert nooit, ook niet na f of k.
Ontkenning: gelmemiş. Vraag: Gelmiş mi?, Duymuş musun? — hier verhuist de persoon weer naar het deeltje, zoals bij -iyor.
Nader bekeken
De vorm van sprookjes
Turkse sprookjes beginnen met Bir varmış, bir yokmuş. “Er was eens, er was niet eens.” En ze blijven bij -miş, omdat niemand erbij was. Als je een film of een boek navertelt, gebruik je deze vorm ook vaak.
Bir varmış, bir yokmuş, bir köyde yaşlı bir adam yaşarmış.Er was eens een oude man die in een dorp woonde.
“-miş” zonder werkwoord
Bij zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden is de vorm -(y)miş: Hastaymış. “Hij is blijkbaar ziek.” — Evdeymiş. “Ze is thuis, zeggen ze.” Het is dezelfde uitgang, alleen zonder werkwoordsstam ervoor.
Goed om te weten2
Goed om te weten
Vergeleken met het Nederlands
Het Nederlands gebruikt extra woorden hiervoor: “blijkbaar”, “schijnbaar”, “naar verluidt”, “ik hoor dat”, “zeggen ze”. Het Turks bouwt het in de tijd in. Je vertaalt -miş dus niet altijd met een extra woord — vaak is een gewone verleden of voltooid tegenwoordige tijd genoeg, en de context doet de rest.
Ali Almanya'ya taşınmış.Ali is naar Duitsland verhuisd, hoor ik.
Goed om te weten
Eén keer “-di”, één keer “-miş”
Wie het nieuws ontvangt, zegt -miş; wie het meemaakte, zegt -di. Dezelfde gebeurtenis komt dus in twee vormen voor, afhankelijk van wie praat.
Ayşe: „Kazandım!“ — Can: „Ayşe kazanmış!“Ayşe: “Ik heb gewonnen!” — Can: “Ayşe heeft blijkbaar gewonnen!”
De werkwoorden van deze pagina in alle vormen: gelmek · gitmek · yağmak · duymak · bulmak · değişmek · gelişmek
Verwante thema’s
- De bepaalde verleden tijd op “-di”
- “-di” of “-miş”: erbij of niet
- De voltooid verleden tijd op “-mişti”
- Viervoudige klinkerharmonie: i, ı, ü of u
Schrijf nu zelfZinnen bij dit thema: 9, getypt en meteen gecontroleerd.
Deze woorden heb je nodig8
Ze komen voor in de voorbeelden en oefeningen van dit thema en zijn op dit punt van het leerpad nieuw.
- ıslaknat
- gelişmekzich ontwikkelen
- habernieuws
- duymakhoren
- sınavexamen, toets
- çokheel; veel
- değişmekveranderen (vanzelf)
- büyümekgroeien, opgroeien
Mis je een woord? Zoek het op in het woordenboek