A2 · Kök ve kalıp
Kim, ne, nerede: sık kalıplar
ف ع ل yer tutucusuyla kelime kalıpları
Konu 50 / 87 · yaklaşık 8 dakika
Hedefin
“Yapan”, “yapılan” ve “yer” kalıplarını tanıyabilir, anlamı kökten ve kalıptan çıkarabilirsin.
أَنَا مَشْغُولٌ الْيَوْمَ.Bugün meşgulüm.
الْأَوْلَادُ فِي الْمَلْعَبِ.Çocuklar spor sahasında.
جَارُنَا نَجَّارٌ.Komşumuz marangoz.
10 sorudan 8 doğruyla tamam · yaklaşık 4 dk
Açıklama videosu
Önce izle, sonra çalış
En önemlisi
Aklında tutÜç kök harfi ف ع ل kalıbına yerleştir, yeni bir sözcüğün olur — anlamını sözlük doğrular.
Yapan, yapılan, yer ve araç — yüzlerce sözcükte tekrar eden beş kalıp.
- İşaret sözcükleri
- فَاعِل
- مَفْعُول
- مَفْعَل
- فَعَّال
- مِفْعَال
Biçim
Temel biçimden yeni biçime
Her satır önce biçimin neyi anlattığını söyler, sonra onu Arapça gösterir: okun önünde temel biçim, arkasında sonuç.
| işi yapanı gösteren kalıp | فَاعِل |
| oynamak → oyuncu | لَاعِب |
| yapılanı gösteren kalıp | مَفْعُول |
| açmak → açık | مَفْتُوح |
| yeri gösteren kalıp | مَفْعَل |
| oynamak → spor sahası | مَلْعَب |
| mesleği gösteren kalıp | فَعَّال |
| ekmek → fırıncı | خَبَّاز |
| aleti gösteren kalıp | مِفْعَال |
| açmak → anahtar | مِفْتَاح |
Kurallar tek tek
Bu konunun ele aldığı biçim
فَاعِل bir işi yapanı gösterir.
يَلْعَبُ اللَّاعِبُ جَيِّدًا.Oyuncu iyi oynuyor.
مَفْعُول yapılan ya da yapılmış olanı gösterir.
الْبَابُ مَفْتُوحٌ.Kapı açık.
مَفْعَل ve مَفْعَلَة çoğu zaman bir yeri gösterir.
الطَّعَامُ فِي الْمَطْبَخِ.Yemek mutfakta.
Diğer kurallar (2)
فَعَّال çoğu zaman bir mesleği gösterir.
اشْتَرَيْتُ الْخُبْزَ مِنَ الْخَبَّازِ.Ekmeği fırıncıdan aldım.
مِفْعَال bazen bir aleti gösterir.
أَيْنَ الْمِفْتَاحُ؟Anahtar nerede?
Örnek cümleler
6 örnek cümle daha
هٰذَا الطَّبَّاخُ مَاهِرٌ.Bu aşçı becerikli.
الرِّسَالَةُ مَكْتُوبَةٌ بِالْعَرَبِيَّةِ.Mektup Arapça yazılmış.
السَّائِقُ يَنْتَظِرُ أَمَامَ الْفُنْدُقِ.Şoför otelin önünde bekliyor.
الْمَشْرُوبَاتُ فِي الثَّلَّاجَةِ.İçecekler buzdolabında.
السَّاكِنُ الْجَدِيدُ لَطِيفٌ.Yeni sakin çok hoş.
الْمَطْعَمُ مُغْلَقٌ الْيَوْمَ.Lokanta bugün kapalı.
Türkçe konuşanların sık düştüğü tuzak
Dikkat
Kökü bilip kalıbı karıştıran biri tuhaf konuşur: لَاعِبoyuncudurمَلْعَبise oynanan yer Başındaki مَ işaretine dikkat et: kişiyi yere çevirir. Türkçede -cı/-ci eki kişi, -lik eki yer ya da şey yapar; burada aynı iş başta bir harfle ve ünlü değişimiyle olur.
Ders
Açıklamanın tamamı
Hepsini oku · yaklaşık 1 dk
Arap dilbilgisi bir kalıbı (wazn) ف ع ل üç harfini yer tutucu yaparak gösterir: فbirinci kök harfiعikinciyiلüçüncüyü temsil eder Yani فَاعِل: birinci kök harf, uzun ā, ikinci kök harf i ile, üçüncü kök harf. ك ت ب ile bu كَاتِب olur, ل ع ب ile لَاعِب „oyuncu“. Türkçede „fail“ ve „mef'ul“ gibi dilbilgisi terimleri tam olarak bu kalıpların adıdır.
Beş kalıp erken öğrenmeye değer: فَاعِل işi yapan için; مَفْعُول yapılan ya da yapılmış olan için (مَفْتُوح „açık“); مَفْعَل ve مَفْعَلَة yer için (مَلْعَب „spor sahası“); فَعَّال birçok meslek için (خَبَّاز „fırıncı“); مِفْعَال bazı aletler için (مِفْتَاح „anahtar“, açmak için kullanılan şey). Türkçede „bakkal“, „kasap“, „hammal“ gibi alıntılar da فَعَّال kalıbındandır; Türkçenin -cı / -ci eki bu işi görür.
Kalıplar kural değil, olasılıktır. Yeni bir sözcüğün büyük olasılıkla hangi rolde olduğunu söylerler; tam olarak ne demek olduğunu sözlük söyler. Ama tahmin bile okurken ve akılda tutarken yardım eder.
Daha yakından bakalım
Neden tam olarak ف ع ل?
Arap dilbilgisi âlimleri yer tutucu olarak ف ع ل „yapmak“ kökünü seçti, çünkü her fiil bir yapmadır. Bu yüzden fiile Arapçada فِعْل denir ve sözlükler ile ders kitapları „birinci kök harf, ā, ikinci kök harf, i, üçüncü kök harf“ yerine فَاعِل kalıbından söz eder. Osmanlı Türkçesinden gelen „vezin“ ve „fâil“ gibi terimler de aynı gelenektendir.
İstisnalar ve özel durumlar1
İstisna
Eğer bir sözcük مَفْعَل kalıbında olduğunda
o zaman her zaman bir yer olmaz: مَكْتَب aynı zamanda yazı masasıdır
الْحَاسُوبُ عَلَى الْمَكْتَبِ.Bilgisayar yazı masasının üstünde.
Neden? Kalıplar yüzyıllar içinde büyümüştür; bir yön gösterirler, sabit bir anlam değil. Türkçedeki -lik gibi: „gözlük“ yer değil bir şeydir.
Bilmekte yarar var2
Bilmekte yarar var
Kalıpta kadın
Kişi kalıpları dişil biçimlerini ة ile yapar: كَاتِبَة„kadın yazar“طَبَّاخَة„kadın aşçı“لَاعِبَة„kadın oyuncu“ Türkçede cinsiyet ayrımı olmadığı için „yazar“ iki cinsiyete de uyar; Arapçada ise ayrı bir biçim gerekir.
أُخْتِي لَاعِبَةٌ مُمْتَازَةٌ.Kız kardeşim mükemmel bir oyuncu.
Bilmekte yarar var
Çoğulun da kalıpları var
Birçok çoğul da yeni bir kalıpla oluşur: طَالِب → طُلَّاب, عَامِل → عُمَّال, كِتَاب → كُتُب. Bu, kırık çoğuldur ve ayrı bir konudur; Türkçedeki düzenli -ler/-lar ekinin tam tersi bir yoldur.
الْعُمَّالُ فِي الْمَصْنَعِ.İşçiler fabrikada.
Bu sayfadaki fiillerin bütün çekimleri: لَعِبَ · اِنْتَظَرَ
İlgili konular
- Üç ünsüz, bir aile: kök
- Bir kök harf geri çekilince: zayıf kökler
- Öğretmen, çalışan, kapalı: ortaç
- Kırık çoğullar: içeride çoğul
- Okumak, yardım: fiil adı
Şimdi kendin yazBu konuda 11 cümle; yazarak çalış, anında kontrol edilsin.
Bu kelimelere ihtiyacın var9
Bu konunun örneklerinde ve alıştırmalarında geçiyorlar; öğrenme yolunda burada ilk kez çıkıyorlar.
- لَاعِبoyuncu
- خَبَّازfırıncı
- مَلْعَبstadyum, saha
- طَبَّاخaşçı
- مَاهِرbecerikli, usta
- مَكْتُوبyazılı
- سَائِقşoför
- مَشْرُوبiçecek
- سَاكِنsakin
Aradığın kelime yok mu? Sözlükte bak