İçeriğe geç
EveryLingua SözlükTüm diller
TR

Arapça dilbilgisi: A'dan Z'ye

16 alanda 87 konu. Her birinin bir seviyesi, Türkçe bir açıklaması, çevirisiyle örnek cümleleri, özellikle Türkçe konuşanları yakalayan tuzağı ve kendine ait alıştırmaları var.

Yazı, sesler, ilk cümleler ve sayılar

29 konu · A1–B1

Harfler ve ünlü işaretleri, zor sesler, belirlilik takısı, “olmak” fiili olmayan cümle ve sayılar.

İsimler, zamirler, sıfatlar ve hâller

27 konu · A1–B1

Cinsiyet, ikilik ve kırık çoğul, bitişik zamirler, tamlama zinciri, sıfat ve üç hâl.

Edatlar

4 konu · A1–B1

Yer ve zaman, bitişik edatlar ve sabit bir edatla kullanılan fiiller.

Mazi, muzari ve gelecek

10 konu · A1–B1

Biten ve bitmeyen, olumsuzluk, gelecek, emir ve muzari kipleri.

Kök, kalıp ve fiil kalıpları

9 konu · A1–B1

Üç kök harf, yaygın kalıplar, zayıf kökler, II. ile X. kalıp, fiil adı ve ortaç.

Cümle yapısı: fiil cümlesi, yan cümleler, koşullar

5 konu · A1–B1

ve, sonra, ama, öznenin önündeki fiil, “ki” ve “çünkü” cümleleri ve “eğer” cümlesi.

Son rötuşlar: sorular, nezaket, kalıplar

3 konu · A1–A2

Soru sözcükleri, “lütfen” demenin üç yolu ve sabit karşılıklı selamlar ile dilekler.

Yazı, sesler, ilk cümleler ve sayılar

Yazı ve sesler

13 konu

Arap yazısı göründüğünden daha az yabancıdır. Sağdan sola gider, bir kelimenin harfleri birbirine bağlanır ve esas olarak ünsüzler yazılır: كِتَابٌ “bir kitap”, ك, ت, ا ve ب harflerinden oluşur; kısa ünlüler harflerin üstünde ve altında küçük işaretler olarak durur. Türkçe konuşan biri için bu yazı yeni değildir: 1928 yazı devrimine kadar Türkçe bu harflerle yazılıyordu ve elif, be, te harf adları bugün de bu yazıdan gelir. 28 harfi, üç ünlü işaretini ve birkaç özel işareti bilen, bu sitedeki her kelimeyi yüksek sesle okuyabilir. Her Arapça kelimenin altında ayrıca Latin harfleriyle okunuşu durur.

A1Arap yazısına genel bakışSağdan sola, 28 harf, bitişik yazılır — kısa ünlüler işaretlerdir. A1Harfler ve bağlanma biçimleriBirkaç ana çizgi, noktalarla ayrılır — ve sola bağlanmayan altı harf. A1Kısa ünlüler: fetha, damme, kesreÜstte bir çizgi a, üstte küçük bir و u, altta bir çizgi i demektir. A1Uzun ünlüler ā, ū, ī ve çift seslerا, و ve ي bir ünlüyü uzatır — ve fethadan sonra و ile ي, aw ve ay olur. A1Sükûn ve şedde: ünlüsüz, çift ünsüzKüçük bir daire “burada ünlü yok”, küçük bir w “bu harf çift” demektir. A1Gırtlak sesleri: ح, ع, ه, ء, خ ve غBoğazın derinindeki altı ses — ikisini Türkçe bilir, dördünü bilmez. A1Vurgulu sesler: ص, ض, ط, ظ ve قKalın tınılı dört ünsüz ve boğazın derininde bir k — yanlarındaki ünlüleri de renklendirirler. A1Yuvarlak te: kelime sonundaki tSonda iki noktalı bir ه — çoğu zaman dişil, -a, -at ya da -t okunur. A1Tenvin: sondaki -nSonda çift bir ünlü işareti -un, -an ya da -in demektir — ve kelime belirsizdir. A2Hemze ve oturduğu yerlerGırtlak vuruşu ا, و, ي üzerinde ya da tek başına durur — yanındaki en güçlü ünlü karar verir. A2Vasl: bağlama elifiBazı kelimeler hemzesiz bir elifle başlar — yalnızca cümle başında duyulur. A2Cümle sonunda duraklı biçimBir duraktan önce kısa sonluklar düşer: kitābun, kitāb olur. A2Rakamlar: batı ve doğu Arap rakamlarıArap dünyasının doğusunda rakamlar farklı görünür — ama bizdeki gibi soldan sağa okunur.

Belirlilik takısı

3 konu

Arapçada tek bir belirlilik takısı (harf-i tarif) var, الْ; eril de olsa dişil de olsa, tekil de olsa çoğul da olsa aynıdır. Kelimenin önüne bitişik yazılır: بَيْتٌ “bir ev”, الْبَيْتُ “ev” (bildiğimiz o ev). Harflerin yarısının önünde l sesi, ardından gelen harfin sesine dönüşür: الشَّمْسُ “güneş”. Belirsizlik takısı yoktur; “bir” anlamı ismin sonundaki ektedir. Türkçede ise ne the gibi bir takı ne de ismin önüne yazılan bir parça vardır; Türkçe belirliliği bağlamla, “bir” ile ya da belirtme hâli ekiyle (kitabı) gösterir.

İsim cümlesi

7 konu

Arapça cümlelerin büyük bir bölümü fiilsiz kurulur. الْبَيْتُ كَبِيرٌ. “Ev büyük.” demektir — bir “-dir” yoktur; Türkçe konuşan için bu tanıdıktır, çünkü Türkçede de “ev büyük” yeter. “Sahip olmak” da bir fiil değildir; bir edat ve bir zamirdir: عِنْدِي سَيَّارَةٌ. “Bir arabam var.”, kelimesi kelimesine “bende bir araba”. Bu yapı da Türkçeye yakındır: “bende bir araba var”. Bu alan fiilsiz cümleyi, soruyu, “var”ı, “sahip olmayı”, olumsuzluğu ve cümleye zaman ya da vurgu katarken sonları değiştiren sözleri gösterir.

Sayılar, saat, tarih

6 konu

Arapça sayılar, Türkçe konuşanların en çok takıldığı bölümdür ve neredeyse hep aynı yerde: üçten ona kadar sayı, ismin tekil cinsiyetinin tersini alır. ثَلَاثَةُ رِجَالٍ „üç erkek“ ama ثَلَاثُ نِسَاءٍ „üç kadın“. Türkçede ne cinsiyet vardır ne de sayıdan sonra çoğul (üç kitap, üç kadın); bu yüzden hem her ismin tekil cinsiyetini öğrenmen hem de sayıdan sonra isimlerin bazen çoğul, bazen tekil durduğunu kabullenmen gerekir. İkinci tuzak sıradır: Türkçe önce onluğu sonra birliği söyler (yirmi beş), Arapça önce birliği söyler (beş ve yirmi). Saat için iyi haber: Türkçedeki „üç buçuk“ Arapçadaki „üç ve yarım“ ile aynı mantıkla kurulur.

İsimler, zamirler, sıfatlar ve hâller

İsimler

9 konu

Arapça isim iki cinsiyet bilir, eril ve dişil, ve üç sayı: tekil, tam iki için ikilik ve üçten başlayan çoğul. Türkçede cinsiyet yoktur (o hem “he” hem “she” hem “it” demektir) ve sayı da yalnızca tekil ile çoğuldur; bu yüzden Arapçada iki yeni şey öğrenirsin. Dişili çoğu zaman ة ile tanırsın. Çoğul ya bir sonekle (مُعَلِّمُونَ, مُعَلِّمَاتٌ) ya da — daha sık — kelimenin içinde yeni bir ünlü kalıbıyla oluşur: كِتَابٌ, كُتُبٌ. Nesnelerin çoğulu cümlede tekil bir dişil gibi davranır.

Zamirler

7 konu

Arapça zamirler Türkçeninkinden daha çok ayrım yapar: “sen” bir erkeğe أَنْتَ, bir kadına أَنْتِ olur; “onlar” هُمْ ya da هُنَّ olur ve iki kişi için ayrı biçimler vardır. Türkçedeki o her şey için tektir (he, she, it), Arapçada ise cinsiyete göre ayrılır: her nesne هُوَ ya da هِيَ olur, “o” (it) diye bir şey yoktur. Basit Arapça cümle “olmak” fiilsiz kurulduğundan, zamirler ilk saatten itibaren bütün cümleleri taşır: أَنَا طَالِبٌ “ben öğrenciyim” demektir. Türkçede iyelik ve edat ekleri (kitabım, benimle) zamirleri sonda taşıdığı gibi, Arapçada da kısa zamirler isme ve edata eklenir.

İsim tamlaması (iḍāfa)

3 konu

Türkçe “evin kapısı” derken iki ek kullanır: sahibe -in, sahip olunana -ı. Arapça ise iki ismi yan yana koyar ve araya hiçbir şey girmez: بَابُ الْبَيْتِ “evin kapısı”, فِنْجَانُ قَهْوَةٍ “bir fincan kahve”, مَطْعَمُ الْجَامِعَةِ “üniversite yemekhanesi”. Buna tamlama (iḍāfa) denir. Birinci isim takıyı ve tenvini yitirir, ikinci isim tamlayan hâlinde (genitiv) durur ve bütünün belirli olup olmadığına o karar verir. Dikkat: sıra Türkçenin tersidir — önce sahip olunan, sonra sahip.

Sıfatlar

4 konu

Arapça sıfat ismin arkasında durur ve dört şeyde ona uyar: cinsiyet, sayı, hâl ve belirlilik. بَيْتٌ كَبِيرٌ “büyük bir ev”, الْبَيْتُ الْكَبِيرُ “büyük ev” — ve sıfatta takı olmadan الْبَيْتُ كَبِيرٌ. zaten bir cümledir: “Ev büyük.” Türkçede sıfat isimden önce gelir ve hiçbir şeyde ona uymaz (“büyük ev”, “büyük evler”); Arapçada ise sıra ters, uyum ise tamdır. Buna Arapçada hem karşılaştırma hem üstünlük için tek bir biçim ve renkler için ayrı bir grup eklenir.

Hâller

4 konu

Arapçada üç hâl vardır: yalın (rafʿ), belirtme (naṣb) ve tamlayan (ǧarr). Çoğu zaman yalnızca son ünlü işareti gösterir: الْكِتَابُ, الْكِتَابَ, الْكِتَابِ. Türkçe ise altı hâl bilir (yalın, belirtme, yönelme, bulunma, ayrılma, tamlayan) ve hepsini ekle gösterir; Arapçadaki üç hâl bu altısını farklı biçimde paylaşır. Günlük yazıda ünlü işareti olmadan ve duraklı biçimde bu işaretler çoğu zaman görülmez ve duyulmaz; çift, eril çoğul ve beş özel isimde ise hâl harf olarak yazılır. Bu alan hangi hâlin nerede durduğunu gösterir.

Edatlar

Edatlar

4 konu

Arapça edatlar Türkçe edatlardan bir noktada daha basit, bir noktada daha zordur. Daha basit olan: her edattan sonra hep aynı hâl gelir, tamlayan hâli; Türkçedeki gibi her edatın kendi isteği (-e, -den, -i) yoktur. Daha zor olan: Arapça edat ismin önünde durur, Türkçe ise ismin ardından gelir ve çoğu zaman bir ektir. Üstelik en sık kullanılan üçü, بِ, لِ ve كَ, tek harftir ve bir sonraki sözcüğe bitişik yazılır. Türkçedeki „-le“ ise hem araç hem eşlik anlatır; Arapça bunları iki ayrı sözcükle ayırır.

Mazi, muzari ve gelecek

Mazi (geçmiş zaman)

3 konu

Mazi (al-māḍī) bir şeyin tamamlandığını söyler — çoğu zaman geçmişte. Türkçedeki -dı / -di ekinin (yazdım) işini görür; Türkçedeki -mış / -miş (yazmışım) için ayrı bir biçim yoktur. كَتَبْتُ hem „yazdım“ hem „yazmışım“ anlamına gelir. Kişi, tıpkı Türkçedeki gibi, sondaki ektedir (yazdım, yazdın, yazdık); yardımcı fiil de yoktur. Arapçada mastar-fiil yoktur; bu yüzden mazinin o biçimi, كَتَبَ, fiilin adı olarak sözlükte aranan biçimdir.

Muzari (geniş/şimdiki zaman)

7 konu

Muzari (al-muḍāriʿ) bir şeyin bitmediğini söyler: şu an olanı, alışılmış olanı ve önüne سَ gelince olacak olanı. Türkçede bunun için üç ayrı biçim gerekir: -iyor (yazıyorum), geniş zaman -r (yazarım) ve gelecek -ecek (yazacağım). Arapça ilk ikisini tek biçimle söyler, üçüncüsünü سَ ile kurar. Kişi, maziden (geçmiş zamandan) farklı olarak, esas olarak önde bir ön ekle gösterilir: أَكْتُبُ „yazıyorum, yazarım“, يَكْتُبُ „yazıyor, yazar“. Sözcük sonunda kip durur: olağan cümlede -u, أَنْ ve لَنْ sözcüğünden sonra -a, لَمْ sözcüğünden sonra ve yasakta sükûn. Emir kipi de bu son biçimden doğar.

Kök, kalıp ve fiil kalıpları

Kök ve kalıp

3 konu

Arapça sözcüklerin çoğu bir kökten kurulur: temel bir anlam taşıyan üç ünsüz. ك ت ب „yazmak“ kökünden كَتَبَ „yazdı“, كِتَاب „kitap“, كَاتِب „yazar, katip“ ve مَكْتَبَة „kütüphane“ türer. Türkçede sözcük ailesi kökün arkasına ek getirerek kurulur (yaz-, yazı, yazar, yazıcı); Arapçada ise kök ünsüzlerin arasına ve çevresine ünlüler girer. Kökü tanıyan aileyi tanır; sık kalıpları bilen yeni bir sözcüğün rolünü çoğu zaman tahmin eder. Sözlük de sözcükleri ilk harfe göre değil, köke göre sıralar. Türkçeye geçmiş birçok sözcük bu düzenin ürünüdür: kitap, katip, mektep, mektup, ders, medrese.

Fiil kalıpları, fiil adı, ortaç

6 konu

Bir Arapça kök yalnızca isim değil, başka fiiller de türetir: I.'den X.'e kadar sayılan türemiş kalıplar. ع ل م kökünden عَلِمَ „bilmek“, عَلَّمَ „öğretmek“ ve تَعَلَّمَ „öğrenmek“ gelir. Türkçe konuşan bu düzeni biliyor: Türkçede de fiil ekle türetilir (öğren-mek → öğret-mek, aç-mak → aç-ıl-mak, gör-mek → gör-üş-mek). Fark şudur: Türkçe ekleri sona getirir, Arapça ise kökün çevresini ve içini değiştirir. Her kalıp kökü sabit bir biçimde yeniden kurar, çoğu zaman tipik bir anlamla; her birine bir fiil adı (maṣdar) ile tahmin edilebilir biçimli ortaçlar eşlik eder. Kalıpları tanıyan çok sayıda yeni sözcüğü sözlüğe bakmadan çözer. Türkçeye geçen istifade, mücadele, tahsil, teşekkür, ihtiyaç gibi sözcükler de bu kalıplardan gelir.

Cümle yapısı: fiil cümlesi, yan cümleler, koşullar

Cümle yapısı

5 konu

Türkçede cümle özne – nesne – fiil sırasıyla kurulur ve fiil sondadır; Arapçada fiil başa gelir: fiil – özne – nesne. Bu, Türkçe konuşanın cümle yapısında yaşayacağı en büyük kaymadır — ama iyi haber şu ki Arapçada hâl sonları (özne yalın, nesne belirtme hâli) Türkçedeki özne ve belirtme hâlli nesneye çok benzer. İkinci kayma yan cümlelerdedir: Türkçe onları fiilimsilerle öne alır („restoranın kapalı olduğunu biliyorum“), Arapça ise tam bir yan cümle kurar (أَعْرِفُ أَنَّ الْمَطْعَمَ مُغْلَقٌ). Üçüncü kayma bağlaçlardadır: وَ her ögenin önünde durur ve virgülün işini görür.

Son rötuşlar: sorular, nezaket, kalıplar

Sorular, nezaket, kalıp sözler

3 konu

Birkaç kalıp sözle Arapçada çok yol alınır: bir düzine soru sözcüğü, „lütfen“, „buyurun“ ve „rica ederim“ için üç ayrı sözcük ve sabit bir cevabı olan selamlar. Türkçe konuşan için burada iyi haber var: Türkçe de „lütfen“, „buyurun“ ve „rica ederim“ ile aynı üçlü ayrımı yapar, yani Arapçadaki bölünme sana yabancı gelmeyecek. Bu kalıpların çoğu konuştuğun kişiye göre değişir: bir erkeğe مِنْ فَضْلِكَ, bir kadına مِنْ فَضْلِكِ. Türkçede „sen“ cinsiyetsizdir; bunu en baştan hesaba katan, cümlesi daha basit olsa bile kibar duyulur.