B1 · İsim cümlesi
Idi ve olur: كَانَ ve kardeşleri
كَانَ, صَارَ, أَصْبَحَ, مَا زَالَ
Bir isim cümlesi geçmişte olacaksa önüne كَانَ “idi” gelir: الْجَوُّ جَمِيلٌ. — كَانَ الْجَوُّ جَمِيلًا. “Hava güzeldi.”
Konu 68 / 87 · yaklaşık 7 dakika
Hedefin
Fiilsiz cümleleri كان ile geçmişe çevirebilir ve yüklemi akuzatife koyabilirsin.
كَانَ الْمَطْعَمُ مُزْدَحِمًا.Lokanta doluydu.
كُنَّا فِي الْقَاهِرَةِ فِي الصَّيْفِ.Yazın Kahire’deydik.
سَيَكُونُ الطَّقْسُ حَارًّا غَدًا.Hava yarın sıcak olacak.
10 sorudan 8 doğru, kendin yazdığın 4 sorudan 3 doğru · yaklaşık 5 dk
Açıklama videosu
Önce izle, sonra çalış
En önemlisi
Aklında tutكَانَ ve kardeşleri: özne yalın hâlde, haber belirtme hâlinde.
“Idi”, fiilsiz cümleye bir zaman verir — ve haberini belirtme hâline sokar.
- İşaret sözcükleri
- كَانَ
- كُنْتُ
- كَانَتْ
- سَيَكُونُ
- أَصْبَحَ
- مَا زَالَ
Biçim
Biçimler yan yana
Bütün biçimler tek bir tabloda: önce her birinin neyi karşıladığı, sonra Arapça biçim — böylece onları doğrudan karşılaştırabilirsin.
| idim | كُنْتُ |
| idin (bir erkeğe) | كُنْتَ |
| idin (bir kadına) | كُنْتِ |
| idi (o, erkek) | كَانَ |
| idi (o, kadın) | كَانَتْ |
| idiniz (siz ikiniz) | كُنْتُمَا |
| idiler (o ikisi, erkek) | كَانَا |
| idiler (o ikisi, kadın) | كَانَتَا |
| idik | كُنَّا |
| idiniz | كُنْتُمْ |
| idiniz (yalnız kadınlar) | كُنْتُنَّ |
| idiler | كَانُوا |
| idiler (yalnız kadınlar) | كُنَّ |
| olacak | سَيَكُونُ |
| oldu | أَصْبَحَ |
| hâlâ | مَا زَالَ |
Kurallar tek tek
Bu konunun ele aldığı biçim
كَانَ fiilinden sonra özne yalın hâlde, haber belirtme hâlindedir.
كَانَ الْفِيلْمُ طَوِيلًا.Film uzundu.
Ünsüzle başlayan eklerin önünde كَانَ kısalır: كُنْ-.
كُنْتُ مَرِيضًا أَمْسِ.Dün hastaydım.
كَانَ özneden önce gelirse tekil kalır.
كَانَ الطُّلَّابُ سُعَدَاءَ.Öğrenciler mutluydu.
Diğer kurallar (3)
صَارَ ve أَصْبَحَ “olmak” demektir ve onlar da belirtme hâlini ister.
أَصْبَحَ الْجَوُّ بَارِدًا.Hava soğudu.
مَا زَالَ “hâlâ olmak” demektir.
مَا زَالَ أَخِي طَالِبًا.Kardeşim hâlâ öğrenci.
Edatlı bir yer olduğu gibi kalır.
كَانَتْ هُدَى فِي الْمَطَارِ.Hüda havaalanındaydı.
Örnek cümleler
5 örnek cümle daha
صَارَتْ سُعَادُ طَبِيبَةً.Suad doktor oldu.
هَلْ كُنْتِ مَشْغُولَةً؟Meşgul müydün? (bir kadına)
مَا زَالَ الْمَحَلُّ مَفْتُوحًا.Dükkân hâlâ açık.
كَانَتِ الرِّحْلَةُ جَمِيلَةً.Yolculuk güzeldi.
كُنْتُمْ سُعَدَاءَ هُنَاكَ.Siz orada mutluydunuz.
Türkçe konuşanların sık düştüğü tuzak
Dikkat
İsim cümlesinin yalın hâlde durduğunu öğrenen, كَانَ fiilini öne koyar ve sonluğu olduğu gibi bırakır. Oysa haber belirtme hâline geçer: -un yerine -an. Türkçede “-di” eki sıfata bir şey yapmaz, bu yüzden fark edilmez.
Ders
Açıklamanın tamamı
Hepsini oku · yaklaşık 1 dk
Bir isim cümlesi geçmişte olacaksa önüne كَانَ “idi” gelir: الْجَوُّ جَمِيلٌ. — كَانَ الْجَوُّ جَمِيلًا. “Hava güzeldi.” Özne yalın hâlde kalır, haber belirtme hâline geçer. Türkçede bu iş ek-fiille görülür (-di): bir kelimeye ek eklenir; Arapçada ayrı bir fiil öne gelir.
كَانَ boş (ortası zayıf) bir fiildir: ünsüzle başlayan eklerle kısalır: كُنْتُ “idim”, كُنْتَ, كُنَّا. Böyle bir ek yokken uzun ā kalır: كَانَ, كَانَتْ, كَانُوا. Gelecek için سَيَكُونُ “olacak” durur.
Başka fiiller de aynı davranır, “كَانَ fiilinin kardeşleri”: صَارَ ve أَصْبَحَ “olmak”, مَا زَالَ “hâlâ olmak” ve لَيْسَ. Hepsinden sonra haber belirtme hâlindedir: أَصْبَحَ الْجَوُّ بَارِدًا. “Hava soğuk oldu.”
Daha yakından bakalım
Neden belirtme hâli
كَانَ ile isim cümlesi fiilli bir cümle olur ve fiilli cümlede fiil ve öznenin ardından belirtme hâli gelir. Haber bu yeri alır. إِنَّ sözünde tersi geçerlidir — orada özne değişir.
İstisnalar ve özel durumlar1
İstisna
Eğer كَانَ عِنْدَ ya da هُنَاكَ sözünün önüne gelirse
o zaman isim yalın hâlde kalır: كَانَ عِنْدِي كَلْبٌ.
كَانَ هُنَاكَ حَفْلٌ كَبِيرٌ.Büyük bir parti vardı.
Neden? İsim orada öznedir, haber değil; haber yerdir ve yerde belirtme sonu yoktur.
Bilmekte yarar var2
Bilmekte yarar var
Fiilden önce كَانَ
Muzariden (geniş/şimdiki zamandan) önce كَانَ, eskiden düzenli olan bir şeyi anlatır: كُنْتُ أَلْعَبُ كُرَةَ الْقَدَمِ. “Eskiden futbol oynardım.” Türkçe bunun için -erdi ekini kullanır.
كَانَ أَبِي يَعْمَلُ فِي بَنْكٍ.Babam eskiden bir bankada çalışırdı.
Bilmekte yarar var
Olumsuzluk
“Değildi” مَا كَانَ ya da yazıda daha sık لَمْ يَكُنْ olur. Belirtme hâli kalır.
لَمْ يَكُنِ الدَّرْسُ صَعْبًا.Ders zor değildi.
Bu sayfadaki fiillerin bütün çekimleri: كَانَ
İlgili konular
- Olmamak: لَيْسَ
- إِنَّ ve kardeşleri
- Belirtme hâli: nesne, zaman ve tarz
- Dedi, dedim: zayıf fiillerde mazi
- “Olmak” olmayan cümle
Şimdi kendin yazBu konuda 10 cümle; yazarak çalış, anında kontrol edilsin.
Bu kelimelere ihtiyacın var2
Bu konunun örneklerinde ve alıştırmalarında geçiyorlar; öğrenme yolunda burada ilk kez çıkıyorlar.
- مَرِيضhasta
- أَصْبَحَolmak (-leşmek)
Aradığın kelime yok mu? Sözlükte bak