Arapça fiiller
Arapça bir fiilin mastarı yoktur; ama üç ünsüzden oluşan bir kökü ve ünlüleri dağıtan bir kalıbı vardır. İki ana biçimi — mazi ve muzari — bilen, hemen her biçimi kurabilir. Asıl iş, muzarinin ünlüsünde ve zayıf harflerdedir.
Mastar yerine iki ana biçim
Sözlükte Arapça bir fiil en kısa biçimiyle durur: mazinin üçüncü tekil eril şahsı, كَتَبَ “yazdı”. Mazi şahsı Türkçedeki gibi sona ekler; muzari ise önüne koyar, bazen sona da ekler:
| Şahıs | Mazi | Muzari |
|---|---|---|
| ben | كَتَبْتُ | أَكْتُبُ |
| sen (bir erkeğe) | كَتَبْتَ | تَكْتُبُ |
| sen (bir kadına) | كَتَبْتِ | تَكْتُبِينَ |
| o (eril) | كَتَبَ | يَكْتُبُ |
| o (dişil) | كَتَبَتْ | تَكْتُبُ |
| biz | كَتَبْنَا | نَكْتُبُ |
| siz (erkekler, karışık) | كَتَبْتُمْ | تَكْتُبُونَ |
| onlar (erkekler, karışık) | كَتَبُوا | يَكْتُبُونَ |
Bunlara ikil (iki kişi) ve birkaç kadın için biçimler eklenir; onlar çekim sayfalarında durur. Bir fiilin yüzüne bakınca görünmeyen şey, muzarinin ortasındaki ünlüdür: يَكْتُبُ u ile, يَجْلِسُ i ile, يَشْرَبُ a ile. Türkçe konuşan bunu tanır: gel-ir, ol-ur, yap-ar — geniş zaman ünlüsü orada da fiille birlikte öğrenilir. Bu yüzden sayfadaki 462 fiilin yanında şahıslar değil, iki ana biçim ve masdar durur; masdar, fiilin isim hâlidir, “yazmak”tan çok “yazış, yazma”dır. II. kalıptan sonra her şey kalıbın şemasını izler.
Türkçe konuşanın tipik tuzağı
“Yazmak istiyorum” derken bir mastar aranır — ve sözlükteki biçim alınır. Ama o biçim bir mazidir. Arapça “istiyorum ki yazayım” der: أَنْ ve doğru şahısta muzari.
Karşı sınama: isteyen ile yazan burada aynı kişi — yani iki fiil de “ben” biçiminde: أُرِيدُ, أَكْتُبَ.
İkinci tuzak: öznenin önünde fiil
Fiil cümlenin başındaysa, birden çok kişi iş yapsa bile tekil kalır: ذَهَبَ الطُّلَّابُ. “Öğrenciler gitti.” Yalnızca cinsiyet özneye uyar (ذَهَبَتِ الطَّالِبَاتُ.). Özne öne gelirse fiil tam eki alır: الطُّلَّابُ ذَهَبُوا. Türkçede fiil sonda durur ve çoğulu isteğe bağlı taşır (“öğrenciler gitti”, “gittiler”); Arapçada sıra, fiilin ne taşıyacağını belirler.
Buradan nereye
Bir fiilin biçimlerini nasıl kurduğu yukarıda ve her çekim sayfasında yazıyor. Mazi, muzari, nasb ya da cezim ne zaman kullanılır, zamanların sorusudur ve kendi sayfası var.
382 fiille alıştırma yap
Temel kelime hazinesindeki fiiller, bütün konu listelerinden.