Liczby, godziny i daty po niemiecku

„einundzwanzig”: najpierw jedności, potem dziesiątki

Po polsku najpierw mówisz dziesiątki: dwadzieścia jeden, czterdzieści siedem. Niemiecki między 21 a 99 robi odwrotnie: najpierw jedności, potem und, potem dziesiątki – i to wszystko w jednym słowie. einundzwanzig to dosłownie „jeden i dwadzieścia”, siebenundvierzig – „siedem i czterdzieści”. Regułę łatwo zapamiętać; trudne jest tempo. Słuchając, słyszysz najpierw drugą cyfrę i musisz ją trzymać w głowie, aż padnie pierwsza. Usłyszeć vierundfünfzig i zapisać 45 – w numerze telefonu, w cenie, w numerze autobusu albo mieszkania – to najczęstszy błąd liczbowy osób mówiących po polsku. Sposób na notowanie: zapisz najpierw jedności po prawej stronie, a potem dopisz przed nimi dziesiątki.

„ein Uhr”, a nie „eins Uhr”

Przy liczeniu jeden to eins: eins, zwei, drei. Kiedy po nim stoi rzeczownik albo dalsza część liczby, -s odpada: ein Uhr, ein Euro, einundzwanzig. Kiedy nic po nim nie stoi, wraca: halb eins, Es ist eins. Druga pułapka: eine Uhr to „zegar” albo „zegarek”, a nie godzina.

„Ich bin 25 Jahre alt”: wiek z „sein”, nie z „haben”

Po polsku wiek się „ma”: mam 25 lat, ile masz lat? Po niemiecku wiek się „jest”: Ich bin 25 Jahre alt. albo krócej Ich bin 25. Pytanie brzmi Wie alt bist du? – dosłownie „jak stary jesteś?” – i nie jest wcale niegrzeczne. Ich habe 25 Jahre zostanie zrozumiane, ale brzmi jak „mam do dyspozycji 25 lat”. To jeden z najczęstszych błędów osób mówiących po polsku, bo polski wzór siedzi bardzo głęboko; warto go ćwiczyć na głos, aż ich bin … alt przyjdzie samo, na przykład przy zapisywaniu dziecka do przedszkola albo u lekarza.

„drei Uhr”: godzina liczebnikiem głównym

Po polsku godzinę podaje się liczebnikiem porządkowym w rodzaju żeńskim: pierwsza, trzecia, o ósmej. Po niemiecku godzina to zwykła liczba, jak przy liczeniu: Es ist drei Uhr., Es ist drei. Polskie „o ósmej” to um acht albo um acht Uhr – z przyimkiem um i bez żadnej końcówki. Liczebnik porządkowy, der dritte, pojawia się w dacie, ale nigdy przy godzinie.

„halb drei” to wpół do trzeciej

Tu polski ci pomaga, bo liczy tak samo: „wpół do trzeciej” to 2:30 i halb drei to też 2:30 – połowa drogi do trzeciej. Wystarczy przetłumaczyć „wpół do” dosłownie. Problem mają ci, którzy w codziennej polszczyźnie mówią raczej „druga trzydzieści” albo „wpół do” rzadko słyszą: wtedy halb drei łatwo odczytać jako „druga i pół” i przyjść godzinę za wcześnie albo za późno – do lekarza, na rozmowę o pracę, na zmianę. Jeśli nie masz pewności, zapytaj albo powiedz godzinę w zapisie dwudziestoczterogodzinnym; tam nie ma żadnego liczenia: vierzehn Uhr dreißig.

„Viertel vor drei”: tu też jak po polsku

Kwadranse liczy się w tę samą stronę co po polsku: Viertel vor drei to „za kwadrans trzecia”, czyli 2:45, a Viertel nach drei – „kwadrans po trzeciej”, czyli 3:15. Pułapką jest polskie „za”: w „za kwadrans” nie oznacza ono „po”, tylko „przed” – po niemiecku vor. Z minutami tak samo: zehn vor acht to za dziesięć ósma, zehn nach acht – dziesięć po ósmej. Godzina zostaje zawsze w tej samej formie, bez polskich końcówek „trzecia”, „trzeciej”.

„am Montag”: dzień tygodnia z „am”, nie z „in”

Polskie „w poniedziałek” kusi, żeby powiedzieć in Montag. Po niemiecku dni tygodnia, pory dnia i daty łączą się z am (skrót od an dem): am Montag, am Wochenende, am Abend. im stoi przy miesiącach i porach roku: im Mai, im Winter. Godzina dostaje um: um acht Uhr. Jedno polskie „w” rozpada się więc na trzy niemieckie przyimki, a przed samym rokiem nie stoi żaden.

„am dritten Mai”: data z przyimkiem

Po polsku mówisz, kiedy coś się dzieje, samym dopełniaczem: „trzeciego maja”, bez przyimka. Po niemiecku przed datą stoi am, a liczebnik porządkowy dostaje końcówkę -en: am dritten Mai, am ersten Januar. Sama data jako podmiot ma der i końcówkę -e: Heute ist der dritte Mai. Dobra wiadomość: liczebnik porządkowy w dacie znasz z polskiego; nazwa miesiąca nie odmienia się natomiast wcale – Mai zostaje Mai, a nie „maja”.

„der 3. Mai”: kropka po liczebniku porządkowym

Kropkę po cyfrze jako znak liczebnika porządkowego znasz z polskiego: „3. miejsce”, „2. piętro”. W polskiej dacie się jej nie pisze – „3 maja”. W niemieckiej jest obowiązkowa: der 3. Mai, czytane der dritte Mai. Data w samych cyfrach wygląda jak w Polsce: 03.05.2024.

„dreihundertzweiundvierzig”: wszystko razem

Po polsku liczebnik zapisany słownie rozpada się na osobne wyrazy: trzysta czterdzieści dwa, dwadzieścia jeden tysięcy. Po niemiecku każdą liczbę poniżej miliona, nawet bardzo długą, pisze się jednym słowem: dreihundertzweiundvierzig, einundzwanzigtausend. Od Million każdy rząd to osobny rzeczownik, pisany wielką literą: zwei Millionen fünfhunderttausend. W codziennym życiu liczby pisze się cyframi; słownie – na czekach, w umowach i w formularzach.

„1.500 Euro”: przecinek tylko przed ułamkiem

Przecinek dziesiętny jest taki sam jak w polskim: 2,5 Kilo. Tysiące oddziela się w Niemczech zwykle kropką (1.500 Euro), a w starannych tekstach także spacją, jak w Polsce. Przecinka nie stawia się tam nigdy: 1,500 Euro to półtora euro, a nie tysiąc pięćset. Kto zna zapis kwot głównie z angielskiego, gdzie przecinek oddziela tysiące, a kropka ułamek, łatwo pomyli się tu o tysiąc razy – przy umowie o pracę, przy czynszu, w ogłoszeniu.

„fünf nach halb drei” to 2:35

W pobliżu wpół do niemiecki liczy nie od pełnej godziny, tylko od halb: fünf vor halb drei to 2:25, fünf nach halb drei – 2:35. Kto ma już w głowie halb drei jako 2:30, odliczy to bez trudu, ale to rachunek w dwóch krokach, a w rozmowie godzinę słyszysz tylko raz. Polski nie ma takiej formy; po polsku mówi się „za dwadzieścia pięć trzecia” albo „druga trzydzieści pięć”.

„neunzehnhundertvierundachtzig”: rok w setkach

Po polsku rok czyta się liczebnikiem porządkowym: „w roku tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym czwartym”. Po niemiecku rok to liczebnik główny, a lata od 1100 do 1999 liczy się w setkach – „dziewiętnaście setek osiemdziesiąt cztery” – i pisze jednym słowem. tausendneunhundertvierundachtzig zostanie zrozumiane, ale nikt tak roku nie mówi. Od 2000 rok jest znowu zwykłą liczbą: zweitausendvierundzwanzig. Rok urodzenia padnie w każdym urzędzie, więc warto raz przećwiczyć go na głos.

Przed rokiem nie ma przyimka

Polskie „w 1984 roku” podsuwa in 1984. Po niemiecku sam rok stoi bez przyimka: Ich bin 1984 geboren. Jeśli chcesz przyimka, mówisz im Jahr 1984 – z im i ze słowem Jahr. in 1984 to wzór z angielskiego; słychać go w biznesie, ale większość osób mówiących po niemiecku nadal uważa go za błąd.

„eine Milliarde”: tu polski i niemiecki się zgadzają

Duże liczby nazywają się w obu językach tak samo: eine Million to milion, eine Milliarde to miliard, eine Billion to bilion. Pułapka przychodzi z angielskiego, gdzie „billion” oznacza miliard. Kto czyta wiadomości po angielsku, łatwo napisze po niemiecku eine Billion tam, gdzie chodzi o miliard – i powiększy liczbę tysiąc razy. Million i Milliarde to rzeczowniki: po liczbie większej od jednego stoją w liczbie mnogiej, zwei Millionen.

„Wilhelm II.”: kropka po numerze władcy

Po polsku numer władcy pisze się rzymską cyfrą bez kropki: Jan III Sobieski, Zygmunt III Waza. Po niemiecku po cyfrze stoi kropka, bo to liczebnik porządkowy: Wilhelm II., a czyta się Wilhelm der Zweite. Liczebnik odmienia się jak przymiotnik: unter Wilhelm dem Zweiten. Stulecia liczy się tak jak po polsku, liczebnikiem porządkowym: das 20. Jahrhundert, „XX wiek”.

„die zweitgrößte Stadt”: jedno słowo

Polski mówi to opisowo: drugie co do wielkości miasto, trzecie najlepsze miejsce. Niemiecki skleja liczebnik porządkowy bez końcówki ze stopniem najwyższym: die zweitgrößte Stadt, der drittbeste Platz, das zweitälteste Kind. Zapis rozdzielny nie zmienia sensu, ale jest błędem – i to takim, który przetrwa nawet w starannie pisanych tekstach.