Kolokacje w niemieckim: który czasownik pasuje do którego rzeczownika
Tu zdanie może być poprawne gramatycznie, a mimo to złe. Nie łamie żadnej reguły – po prostu nikt tak nie mówi. Żadna reguła nie wyjaśnia, który czasownik łączy się z którym rzeczownikiem. To przyzwyczajenie języka, a przyzwyczajeń uczy się parami. Polski ma własne pary i właśnie one podsuwają zły czasownik.
Prawie wszystkie te połączenia opierają się na garstce czasowników. Jeśli jako pierwszy nasuwa ci się inny czasownik, znajdziesz go w trzeciej kolumnie – właśnie w tych miejscach popełnia się błędy.
treffen
Decyzje, wybory, środki: po polsku się je „podejmuje” i „dokonuje”, po niemiecku – treffen.
| Niemiecki | Polski | Łatwo pomylić z |
|---|---|---|
| treffen eine Entscheidung | podjąć decyzję | nasuwa się: nehmen („podjąć” ≈ wziąć) |
| treffen eine Wahl | dokonać wyboru, wybrać | nasuwa się: machen („dokonać” ≈ zrobić) |
Bis Freitag müssen wir eine Entscheidung treffen.Do piątku musimy podjąć decyzję.
Zwischen den beiden Wohnungen eine Wahl zu treffen, war nicht leicht.Wybór między tymi dwoma mieszkaniami nie był łatwy.
stellen
Coś zostaje postawione na miejscu: pytanie, warunek, wniosek, budzik. Polski pytanie „zadaje”, wniosek „składa”, ale budzik też „nastawia”.
| Niemiecki | Polski | Łatwo pomylić z |
|---|---|---|
| stellen eine Frage | zadać pytanie | nasuwa się: geben („zadać” ≈ dać) |
| stellen den Wecker | nastawić budzik | |
| stellen einen Antrag | złożyć wniosek | nasuwa się: machen („einen Antrag machen” to oświadczyny) |
Darf ich Ihnen eine Frage stellen?Czy mogę zadać Panu pytanie?
Ich stelle mir den Wecker auf halb sieben.Nastawiam budzik na wpół do siódmej.
Sie hat einen Antrag auf Wohngeld gestellt.Złożyła wniosek o dodatek mieszkaniowy.
nehmen
Tu polskie „brać” prawie zawsze prowadzi dobrze: wziąć kąpiel, zająć miejsce.
| Niemiecki | Polski | Łatwo pomylić z |
|---|---|---|
| nehmen Platz | zająć miejsce, usiąść | |
| nehmen ein Bad | wziąć kąpiel, wykąpać się (w wannie) |
Nehmen Sie bitte Platz, die Ärztin kommt gleich.Proszę usiąść, pani doktor zaraz przyjdzie.
Nach der langen Wanderung hat er ein heißes Bad genommen.Po długiej wędrówce wziął gorącą kąpiel.
bringen
Coś zostaje doprowadzone do jakiegoś stanu: do porządku, do śmiechu, do domu. Polski często ma tu jeden czasownik z przedrostkiem: rozśmieszyć, odprowadzić.
| Niemiecki | Polski | Łatwo pomylić z |
|---|---|---|
| bringen jemanden nach Hause | odprowadzić albo odwieźć kogoś do domu | |
| bringen jemanden zum Lachen | rozśmieszyć kogoś | nasuwa się: machen („macht mich lachen”) |
| bringen in Ordnung | doprowadzić do porządku, naprawić |
Nach dem Konzert bringe ich dich nach Hause.Po koncercie odprowadzę cię do domu.
Mit seinen Geschichten bringt er alle zum Lachen.Swoimi historiami rozśmiesza wszystkich.
Kannst du das bis Montag wieder in Ordnung bringen?Możesz to naprawić do poniedziałku?
kommen
Coś samo dochodzi do jakiegoś stanu. Polskie „przyjść” często wskazuje drogę: przyszła na nas kolej.
| Niemiecki | Polski | Łatwo pomylić z |
|---|---|---|
| kommen zu spät | spóźnić się | nasuwa się: sein („ich bin spät”) |
| kommen an die Reihe | przychodzi czyjaś kolej | |
| kommen auf die Idee | wpaść na pomysł | nasuwa się: fallen („wpaść”) |
Komm bitte nicht wieder zu spät!Nie spóźnij się znowu, proszę!
Wir warten schon eine Stunde und kommen immer noch nicht an die Reihe.Czekamy już godzinę i wciąż nie przyszła na nas kolej.
Wie bist du denn auf diese Idee gekommen?Jak w ogóle wpadłeś na ten pomysł?
halten
Obietnicy się dotrzymuje, kontakt utrzymuje, zasad trzyma: wszędzie tam polskie „trzymać” trafia w halten. Wyjątek to przemówienie, które się „wygłasza”.
| Niemiecki | Polski | Łatwo pomylić z |
|---|---|---|
| halten eine Rede | wygłosić przemówienie | |
| halten ein Versprechen | dotrzymać obietnicy | |
| halten Kontakt | utrzymywać kontakt | |
| halten sich an die Regeln | trzymać się zasad, przestrzegać reguł |
Auf der Hochzeit hat ihr Bruder eine Rede gehalten.Na weselu jej brat wygłosił przemówienie.
Er hat sein Versprechen gehalten und ist gekommen.Dotrzymał obietnicy i przyszedł.
Seit dem Studium halten wir per E-Mail Kontakt.Od studiów utrzymujemy kontakt mailowo.
machen
Najczęściej odpowiada polskiemu „robić”: zrobić zdjęcie, zrobić przerwę. Pułapka czyha tam, gdzie polski egzamin „zdaje”.
| Niemiecki | Polski | Łatwo pomylić z |
|---|---|---|
| machen Hausaufgaben | odrabiać lekcje, robić zadanie domowe | |
| machen ein Foto | zrobić zdjęcie | |
| machen eine Pause | zrobić przerwę | |
| machen Spaß | sprawiać frajdę, być fajnym | nasuwa się: sein („es ist Spaß”) |
| machen einen Spaziergang | iść na spacer, spacerować | nasuwa się: gehen („auf einen Spaziergang gehen”) |
| machen eine Prüfung | zdawać egzamin, przystąpić do egzaminu | nasuwa się: bestehen (bestehen to „zdać”, czyli zaliczyć) |
| machen sich Sorgen | martwić się | |
| machen jemandem Angst | przestraszyć kogoś, napędzić komuś strachu | |
| machen Schluss | kończyć (na dziś); zerwać (z kimś) |
Nach dem Essen macht sie ihre Hausaufgaben.Po obiedzie odrabia lekcje.
Kannst du ein Foto von uns machen?Możesz zrobić nam zdjęcie?
Lass uns zehn Minuten Pause machen.Zróbmy dziesięć minut przerwy.