Woordvorming in het Hindi: de bouwstenen waaruit woorden bestaan
Een lang Hindi-woord is zelden een nieuw woord. Een winkelier is een winkel met de uitgang voor wie er een heeft; een bibliotheek is boek en huis; dakloos is zonder en thuis. Het Hindi bouwt zijn woorden uit twee lagen bouwstenen — een uit het Sanskriet, een die met het Perzisch kwam — en uit eigen uitgangen, en ze voegen zich als in het Nederlands: het laatste lid zegt wat het is. Leer de 76 bouwstenen van deze pagina, en nieuwe woorden beginnen zichzelf uit te leggen.
Lees een woord van achteren, als een Nederlands samengesteld woord: het laatste lid zegt wat het is, de delen ervoor wat voor een. Let erop uit welke laag een bouwsteen komt: अ- en -ता horen bij de formele, Sanskriet-kant van de taal, बे- en -दार bij de Perzische kant van de spreektaal, en beide mengen zich nauwelijks in één woord. Een bouwsteen die met een klinker begint, komt als klinkerteken aan het woord: पढ़ en -आई geven पढ़ाई.
Voorvoegsels die ontkennen
Niet, zonder, slecht, on-: waar het Nederlands naar ‘on-’, ‘-loos’, ‘mis-’ en ‘niet-’ grijpt. Het Hindi heeft een Sanskriet-set en een Perzische, en elk gaat bij woorden van zijn eigen laag.
| Bouwsteen | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| अ- | niet, on-, in- (bij Sanskriet-woorden) | असंभव, असफल, अज्ञान, अस्वस्थ, अशुद्ध |
| De Sanskriet-ontkenning, bij Sanskriet-woorden: संभवmogelijkअसंभवonmogelijk Vóór een klinker wordt ze अन्-: अनुपस्थित, afwezig. In de spreektaal is het Perzische नामुमकिन even gewoon. | ||
| अन- | on-, niet (bij inheemse woorden) | अनपढ़, अनमोल, अनगिनत, अनसुना |
| De inheemse neef van अ-: अनपढ़, ongeletterd; अनमोल, onbetaalbaar, van मोल, prijs. | ||
| बे- | zonder, -loos | बेघर, बेचैन, बेईमान, बेशर्म, बेवक़ूफ़ |
| Perzisch, en het meest gebruikte ontkennende voorvoegsel van de spreektaal: घरthuisबेघरdakloos; चैनrustबेचैनonrustig बेवक़ूफ़, een dwaas, is letterlijk ‘zonder verstand’. | ||
| ना- | niet, on- | नापसंद, नासमझ, नामुमकिन, नाख़ुश |
| Perzisch: पसंदvoorkeurनापसंदafkeer; मुमकिनmogelijkनामुमकिनonmogelijk नाराज़, boos, lijkt op een ervan en is een woord op zich. | ||
| बद- | slecht, kwaad-, mis- | बदनाम, बदक़िस्मत, बदतमीज़, बदसूरत, बदबू |
| Perzisch बद, slecht: नामnaamबदनामberucht; बूgeurबदबूstank Het tegendeel is ख़ुश-: ख़ुशबू, geur, parfum. | ||
| ग़ैर- | niet-, on-, buiten | ग़ैरक़ानूनी, ग़ैरहाज़िर, ग़ैरज़रूरी, ग़ैरसरकारी |
| Alleen bij Perzische en Arabische woorden: क़ानूनीwettigग़ैरक़ानूनीonwettig; हाज़िरaanwezigग़ैरहाज़िरafwezig Het wordt aan het woord vastgeschreven. | ||
| कु- | slecht, kwaad-, mis- | कुपोषण, कुरूप, कुसंगति |
| Sanskriet, het tegendeel van सु-: पोषणvoedingकुपोषणondervoeding Meestal in de schrijftaal en de ambtelijke taal. | ||
| दुर्- | slecht, zwaar, mis- | दुर्घटना, दुर्भाग्य, दुर्व्यवहार, दुर्लभ |
| घटना is een gebeurtenis; दुर्घटना, een slechte gebeurtenis, is het alledaagse woord voor ‘ongeluk’. Vóór een stemloze klank wordt de r een sh of s: दुष्कर, दुस्साहस. | ||
| निर्-/नि- | zonder, vrij van, -loos | निडर, निर्दोष, निर्जीव, निराश |
| Sanskriet: डरangstनिडरonbevreesd; दोषschuldनिर्दोषonschuldig Vóór een klinker verbindt de r zich ermee: निराश, zonder hoop. | ||
| ला- | zonder, -loos (bij Perzische en Arabische woorden) | लापरवाह, लाजवाब, लाइलाज, लावारिस |
| परवाह zorg, लापरवाह zorgeloos, nalatig; जवाबantwoordलाजवाबzonder antwoord — zo goed dat er niets tegen in te brengen is | ||
Andere voorvoegsels: goed, groot, plaatsvervangend, mee
Goed en slecht, groot en klein, plaatsvervangend en mee-, elk en zelf: korte delen ervoor die zeggen wat voor een zaak de rest van het woord is.
| Bouwsteen | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| सु- | goed, wel-, gemakkelijk | सुगंध, सुरक्षित, सुविचार, सुयोग्य |
| Sanskriet, het tegendeel van कु- en दुर्-: गंधgeurसुगंधaangename geur Ook सुंदर, mooi, wordt vaak zo uitgelegd; of het werkelijk zo ontstond, is onzeker. | ||
| स- | met, samen met | सपरिवार, सहर्ष, सजीव |
| Formeel: परिवारgezinसपरिवारmet het gezin; हर्षvreugdeसहर्षgraag Het is het tegendeel van निर्-. | ||
| महा- | groot, hoog- | महानगर, महासागर, महाविद्यालय, महात्मा |
| नगरstadमहानगरmetropool; सागरzeeमहासागरoceaan महात्मा, grote ziel, is de titel waaronder Gandhi bekend is. | ||
| उप- | plaatsvervangend, onder-, vice- | उपनगर, उपमंत्री, उपनाम |
| मंत्रीministerउपमंत्रीplaatsvervangend minister; नामnaamउपनामeen bijnaam of familienaam | ||
| सह- | mede-, gezamenlijk | सहपाठी, सहकर्मी, सहमत, सहयात्री |
| मतmeningसहमतhet eens; यात्रीreizigerसहयात्रीmedereiziger सहपाठी is een klasgenoot, iemand die mee leest. | ||
| प्रति- | per, elk; tegen- | प्रतिदिन, प्रतिवर्ष, प्रतिशत |
| Het formele woord voor ‘elk’: प्रतिदिनdagelijksप्रतिवर्षjaarlijksप्रतिशतprocent (per honderd) De spreektaal zegt हर दिन en रोज़. | ||
| ख़ुश- | goed, aangenaam, blij | ख़ुशबू, ख़ुशक़िस्मत, ख़ुशमिज़ाज |
| Perzisch ख़ुश, blij, vóór een zelfstandig naamwoord: क़िस्मतgelukख़ुशक़िस्मतgelukkig Het tegendeel is बद-: बदक़िस्मत, ongelukkig. | ||
| हम- | gelijk, mede- | हमउम्र, हमसफ़र, हमनाम, हमशक्ल |
| Perzisch: उम्रleeftijdहमउम्रeven oud; सफ़र reis, हमसफ़र reisgenoot, en in liederen een partner voor het leven. | ||
| अध- | half | अधखुला, अधपका, अधमरा |
| Van आधा, half, vóór een woord verkort: खुलाopenअधखुलाhalf open Het bijvoeglijk naamwoord richt zich verder: अधखुली खिड़की. | ||
| दु-/ति-/चौ- | twee-, drie-, vier- in samenstellingen | दुपहिया, चौपहिया, तिराहा, चौराहा, तिमाही |
| दो, तीन en चार krimpen vóór een woord: पहियाwielदुपहियाtweewieler; चौराहा, vier wegen, is een kruispunt en तिराहा een T-splitsing. | ||
| आत्म- | zelf- | आत्मविश्वास, आत्मनिर्भर, आत्मकथा |
| Sanskriet आत्मा, ziel, zelf: विश्वासvertrouwenआत्मविश्वासzelfvertrouwen; कथाverhaalआत्मकथाautobiografie | ||
| स्व- | eigen, zelf- | स्वदेश, स्वतंत्र, स्वाभिमान |
| देशlandस्वदेशhet eigen land; स्वतंत्र, onafhankelijk, is ‘onder eigen heerschappij’, en 15 augustus heet स्वतंत्रता दिवस. | ||
| वि- | uiteen, weg; bijzonder | विदेश, विज्ञान, विनाश |
| देश land, विदेश een ander land, buitenland; ज्ञानkennisविज्ञानwetenschap De betekenis van het voorvoegsel wisselt; het woord is wat je leert. | ||
Mensen: wie het doet, wie het heeft
De uitgangen die van een zaak een mens maken: wie haar verkoopt, bezit, maakt, zoekt of te vaak doet.
| Bouwsteen | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| -वाला | wie het verkoopt, doet of heeft | सब्ज़ीवाला, दूधवाला, टैक्सीवाला, चायवाला, दिल्लीवाला |
| De nuttigste uitgang van de taal: सब्ज़ीgroenteसब्ज़ीवालाde groenteman; दिल्लीवाला, iemand uit Delhi. Ze richt zich als een bijvoeglijk naamwoord: सब्ज़ीवाली bij een vrouw. | ||
| -दार | wie het heeft of houdt | दुकानदार, ईमानदार, समझदार, मज़ेदार, रिश्तेदार |
| Perzisch, ‘houder’: दुकानwinkelदुकानदारwinkelier; ईमानgeloofईमानदारeerlijk; मज़ा plezier, मज़ेदार grappig, lekker. Een zelfstandig naamwoord op -आ neemt ervoor -ए. | ||
| -कार | maker, kunstenaar, -er | कलाकार, पत्रकार, चित्रकार, सलाहकार |
| कलाkunstकलाकारkunstenaar; पत्र brief, blad, पत्रकार journalist; सलाहraadसलाहकारadviseur | ||
| -गार | doener, gever; onvergetelijk | मददगार, यादगार, गुनहगार |
| Perzisch: मदद hulp, मददगार behulpzaam, een helper; याद herinnering, यादगार onvergetelijk, een aandenken. | ||
| -गर | ambachtsman, maker | जादूगर, सौदागर, कारीगर |
| जादूmagieजादूगरgoochelaar; सौदाzaakसौदागरkoopman कारीगर is een bekwame ambachtsman. | ||
| -बाज़ | wie het graag of vaak doet, vaak afkeurend | धोखेबाज़, चालबाज़, पतंगबाज़ |
| Perzisch, ‘speler’: धोखाbedrogधोखेबाज़een bedrieger; चालkneepचालबाज़intrigant Alleen पतंगबाज़, een vliegeropliater, is een compliment. | ||
| -अर्थी | wie het zoekt, kandidaat | विद्यार्थी, परीक्षार्थी, शरणार्थी |
| Sanskriet अर्थी, zoeker: विद्याgeleerdheidविद्यार्थीleerling; शरणtoevluchtशरणार्थीvluchteling De twee a’s smelten samen tot een lange ā. | ||
| -पति | heer, hoofd, meester | राष्ट्रपति, करोड़पति, सेनापति |
| पति is een echtgenoot en in samenstellingen een heer: राष्ट्रnatieराष्ट्रपतिpresident; करोड़tien miljoenकरोड़पतिeen heel rijk mens | ||
| -अक्कड़ | wie het veel te vaak doet | भुलक्कड़, घुमक्कड़, पियक्कड़ |
| Eerder plagend dan hard: भूलनाvergetenभुलक्कड़vergeetachtig; घूमनाrondtrekkenघुमक्कड़een zwerver De lange klinker van het werkwoord wordt kort. | ||
| -आनी/-इन | de vrouw, de gade (vrouwelijke uitgangen) | नौकरानी, सेठानी, पड़ोसिन, धोबिन |
| Twee uitgangen maken van het woord voor een man dat voor een vrouw — zoals ons ‘-in’ (vriend, vriendin): नौकरbediendeनौकरानीbediende (v); पड़ोसीbuurmanपड़ोसिनbuurvrouw Veel van zulke woorden worden nu minder gebruikt, en पड़ोसी staat voor beide. | ||
Plaatsen en houders
Huis, kantoor, zaal, ruimte en houder: het laatste lid noemt de soort plaats, en wat ervoor staat zegt waartoe ze dient.
| Bouwsteen | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| -घर | huis, ruimte, plaats | रसोईघर, डाकघर, चिड़ियाघर, सिनेमाघर |
| घर, huis, aan het eind van een samenstelling zoals ons ‘-huis’: रसोईkeukenरसोईघरkeukenruimte; डाकpostडाकघरpostkantoor; चिड़ियाvogelचिड़ियाघरdierentuin | ||
| -ख़ाना | huis, gebouw (Perzisch) | डाकख़ाना, दवाख़ाना, जेलख़ाना |
| De Perzische tweeling van -घर: डाकख़ाना en डाकघर zijn hetzelfde gebouw. Niet het werkwoord खाना, ‘eten’, dat geen punt heeft. | ||
| -आलय | huis, woonplaats (Sanskriet) | पुस्तकालय, विद्यालय, कार्यालय, शौचालय |
| Het formele woord voor een gebouw met een doel: पुस्तकboekपुस्तकालयbibliotheek; कार्यwerkकार्यालयkantoor Borden en formulieren gebruiken deze; gesproken zegt men vaak दफ़्तर en लाइब्रेरी. | ||
| -शाला | zaal, plaats voor | पाठशाला, धर्मशाला, प्रयोगशाला |
| प्रयोगproefप्रयोगशालाlaboratorium; धर्मशाला is een eenvoudig gastenverblijf voor pelgrims. | ||
| -दान | houder, bak | फूलदान, कूड़ेदान, क़लमदान |
| Perzisch: फूलbloemफूलदानvaas; कूड़ाafvalकूड़ेदानprullenbak Een zelfstandig naamwoord op -आ neemt ervoor -ए. | ||
Abstracte zelfstandige naamwoorden: -heid, -schap
Geluk, kindertijd, schoonheid, menselijkheid, frisheid: het Hindi heeft inheemse, Sanskriet- en Perzische uitgangen voor dezelfde taak, en elk gaat bij woorden van zijn laag.
| Bouwsteen | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| -ई | -heid, -schap: een zelfstandig naamwoord uit een bijvoeglijk of zelfstandig naamwoord | ख़ुशी, दोस्ती, बीमारी, तैयारी, ग़रीबी |
| Alledaags en erg productief: ख़ुशblijख़ुशीvreugde; दोस्तvriendदोस्तीvriendschap Deze zelfstandige naamwoorden zijn vrouwelijk. | ||
| -पन | -heid, -dom (inheems) | बचपन, पागलपन, अपनापन, अकेलापन |
| पागलgekपागलपनgekheid; अपना eigen, अपनापन vertrouwdheid, een gevoel van erbij horen. बचपन komt van बच्चा, kind, en verkort het. Deze zelfstandige naamwoorden zijn mannelijk. | ||
| -ता | -heid, -igheid (Sanskriet) | सुंदरता, सफलता, एकता, मित्रता |
| De Sanskriet-uitgang, bij Sanskriet-woorden: सफलsuccesvolसफलताsucces; एकéénएकताeenheid Deze zelfstandige naamwoorden zijn vrouwelijk; मित्रता is de formele tweeling van दोस्ती. | ||
| -त्व | -dom, -heid (formeel) | व्यक्तित्व, नेतृत्व, बंधुत्व |
| Sanskriet, formeel: व्यक्तिpersoonव्यक्तित्वpersoonlijkheid; बंधुbroederबंधुत्वbroederschap Deze zelfstandige naamwoorden zijn mannelijk. | ||
| -इयत | -heid, -igheid (Arabisch) | इंसानियत, असलियत, ख़ैरियत, क़ाबिलियत |
| इंसानmensइंसानियतmenselijkheid; ख़ैर welzijn, ख़ैरियत zoals in ख़ैरियत से पहुँच गए?, zijn jullie veilig aangekomen? | ||
| -गी | -heid, -igheid (Perzisch) | ताज़गी, सादगी, नाराज़गी, ज़िंदगी |
| Perzische bijvoeglijke naamwoorden op -आ verliezen die: ताज़ाfrisताज़गीfrisheid; सादाeenvoudigसादगीeenvoud; ज़िंदाlevendज़िंदगीleven | ||
Zelfstandige naamwoorden uit werkwoorden
De handeling, het resultaat, het gevoel: uitgangen die van een werkwoord een zelfstandig naamwoord maken. De stam is het werkwoord zonder zijn -na.
| Bouwsteen | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| -आई | de handeling; ook maat (bij bijvoeglijke naamwoorden) | पढ़ाई, लड़ाई, सफ़ाई, ऊँचाई, लंबाई, बुराई |
| Bij een werkwoordsstam noemt het de bezigheid: पढ़नाlezenपढ़ाईde studie; लड़नाvechtenलड़ाईeen gevecht Bij een bijvoeglijk naamwoord noemt het een maat of eigenschap: ऊँचाhoogऊँचाईhoogte; बुराslechtबुराईhet kwaad | ||
| -आवट/-आहट | het resultaat of het gevoel van het doen | थकावट, सजावट, बनावट, घबराहट, मुस्कुराहट |
| थकनाmoe wordenथकावटvermoeidheid; सजाना versieren, सजावट versiering, decoratie; घबरानाin paniek rakenघबराहटzenuwachtigheid Beide uitgangen vormen vrouwelijke zelfstandige naamwoorden. | ||
| -आन | de handeling of haar resultaat | उड़ान, थकान, पहचान, मुस्कान |
| उड़नाvliegenउड़ानvlucht; पहचानना herkennen, पहचान identiteit, herkenning. Deze zelfstandige naamwoorden zijn vrouwelijk. | ||
| -ई | de handeling of het geluid van het doen (bij werkwoorden) | हँसी, बोली, खाँसी |
| De werkwoordsstam met -ई: हँसनाlachenहँसीgelach; खाँसनाhoestenखाँसीeen hoest; बोलना spreken, बोली een dialect, een bod bij een veiling. | ||
| -त/-ती | wat bij het doen overblijft | बचत, खपत, गिनती, भरती |
| बचनाoverblijvenबचतbesparing; गिनना tellen, गिनती het tellen, de getallen; भरना vullen, भरती werving, opname. | ||
| -आव | het proces of de toestand | चुनाव, बहाव, लगाव, बचाव |
| चुननाkiezenचुनावverkiezing; बहनाstromenबहावstroming; लगना hechten, लगाव gehechtheid, genegenheid. Deze zelfstandige naamwoorden zijn mannelijk. | ||
Bijvoeglijke naamwoorden uit zelfstandige naamwoorden
Uit een plaats, vol van, zonder, rijk aan, geneigd tot: de uitgangen die van een zelfstandig naamwoord een bijvoeglijk maken, van het alledaagse tot de krant.
| Bouwsteen | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| -ई | van, uit, behorend bij (bij een bijvoeglijk naamwoord) | पंजाबी, शहरी, सरकारी, जापानी, देसी |
| Een plaats of zaak met -ई wordt een bijvoeglijk naamwoord en vaak de naam van een taal: पंजाब, पंजाबी; शहरstadशहरीstedelijk; सरकारregeringसरकारीoverheids- Het verandert niet naar het geslacht. | ||
| -ईय | van, -isch, -aal (Sanskriet) | भारतीय, राष्ट्रीय, स्थानीय |
| De formele tweeling van -ई: भारतIndiaभारतीयIndiaas; राष्ट्रnatieराष्ट्रीयnationaal; स्थानplaatsस्थानीयplaatselijk | ||
| -इक | -lijk, -isch (Sanskriet, met veranderde eerste klinker) | दैनिक, सामाजिक, आर्थिक, धार्मिक, ऐतिहासिक |
| De eerste klinker van het zelfstandig naamwoord wordt sterker: दिनdagदैनिकdagelijks; समाजsamenlevingसामाजिकmaatschappelijk; इतिहासgeschiedenisऐतिहासिकhistorisch Typisch voor het nieuws en formeel schrijven. | ||
| -इत | -d, getroffen door (Sanskriet) | चिंतित, प्रभावित, आधारित |
| चिंताzorgचिंतितbezorgd; प्रभाव invloed, प्रभावित onder de indruk, getroffen; आधारgrondslagआधारितgebaseerd op | ||
| -ईला | vol van, -ig | रंगीला, चमकीला, ज़हरीला, शर्मीला |
| रंगkleurरंगीलाkleurrijk; ज़हरgifज़हरीलाgiftig; शर्मschaamteशर्मीलाverlegen Het richt zich als elk bijvoeglijk naamwoord: शर्मीली. | ||
| -ईन | wie het heeft, -ig, -vol | रंगीन, नमकीन, शौक़ीन |
| रंगkleurरंगीनgekleurd; नमक zout, नमकीन zout, en als zelfstandig naamwoord de hartige hapjes bij de thee; शौक़hobbyशौक़ीनliefhebber van | ||
| -नाक | vol van, veroorzakend (Perzisch) | ख़तरनाक, दर्दनाक, शर्मनाक, ख़ौफ़नाक |
| ख़तराgevaarख़तरनाकgevaarlijk; दर्द pijn, दर्दनाक pijnlijk, tragisch; शर्मschaamteशर्मनाकbeschamend Het verandert niet naar het geslacht. | ||
| -मंद | wie bezit, -rijk (Perzisch) | अक़्लमंद, ज़रूरतमंद, फ़ायदेमंद, दौलतमंद |
| अक़्लverstandअक़्लमंदverstandig; ज़रूरतbehoefteज़रूरतमंदbehoeftig; फ़ायदाvoordeelफ़ायदेमंदnuttig | ||
| -आलु | geneigd tot, vol van (Sanskriet) | दयालु, कृपालु, श्रद्धालु |
| दयाmedelijdenदयालुgoedhartig; श्रद्धा toewijding, श्रद्धालु een pelgrim, een gelovige. De twee a’s smelten samen tot een lange ā. | ||
| -मान/-वान | wie het heeft, rijk aan (Sanskriet) | बुद्धिमान, धनवान, गुणवान, बलवान |
| बुद्धिverstandबुद्धिमानslim; धनrijkdomधनवानrijk; गुण eigenschap, गुणवान begaafd, deugdzaam. | ||
| -शाली | begiftigd met, -vol | शक्तिशाली, भाग्यशाली, प्रतिभाशाली |
| शक्तिkrachtशक्तिशालीkrachtig; भाग्यlotभाग्यशालीdoor het geluk begunstigd; प्रतिभाtalentप्रतिभाशालीbegaafd | ||
| -पूर्ण/-पूर्वक | vol van; -lijk, met (formeel) | महत्वपूर्ण, शांतिपूर्ण, ध्यानपूर्वक, सफलतापूर्वक |
| -पूर्णvormt een bijvoeglijk naamwoord-पूर्वकeen bijwoord: महत्वbelangमहत्वपूर्णbelangrijk; ध्यानaandachtध्यानपूर्वकaandachtig Nieuws en bekendmakingen zitten vol van beide. | ||
| -हीन | zonder, -loos (Sanskriet) | अर्थहीन, शक्तिहीन, गुणहीन |
| Het Sanskriet-‘-loos’, achter het zelfstandig naamwoord: अर्थzinअर्थहीनzinloos De spreektaal verkiest het Perzische बे- ervoor: बेमतलब. | ||
| -आऊ | in staat tot, gemaakt voor, -baar | टिकाऊ, बिकाऊ, कमाऊ |
| Bij een werkwoordsstam: टिकनाstandhoudenटिकाऊduurzaam; बिकना verkocht worden, बिकाऊ verkoopbaar, ook omkoopbaar; कमानाverdienenकमाऊverdienend Het verandert niet naar het geslacht. | ||
| -ऊ/-एलू | geneigd tot; van het huis | पेटू, बाज़ारू, घरेलू |
| पेट buik, पेटू vraatzuchtig, een veelvraat; बाज़ार markt, बाज़ारू goedkoop, vulgair; घर huis, घरेलू huiselijk, huisgemaakt. | ||
| -आना | -lijks, per (Perzisch: dagelijks, jaarlijks) | रोज़ाना, सालाना, दोस्ताना |
| रोज़dagरोज़ानाdagelijks; सालjaarसालानाjaarlijks; दोस्तvriendदोस्तानाvriendschappelijk Niet de werkwoordsuitgang -ना. | ||
| -एरा | verwant via, neef | चचेरा, ममेरा, फुफेरा, मौसेरा |
| Het Hindi heeft geen eigen woord voor ‘neef’ of ‘nicht’; het zegt via wie: चाचाbroer van de vaderचचेरा भाईzijn zoon; मामाbroer van de moederममेरी बहनzijn dochter De stam wordt korter. | ||
| -गुना | -voud, zoveel keer | दोगुना, तिगुना, चौगुना, दसगुना |
| Een getal ervoor: दो, दोगुना dubbel; तीन wordt ति- en चार चौ-, zoals elders. | ||
Werkwoorden uit werkwoorden
Twee uitgangen maken een werkwoord dat een ander iets aandoet of het door een derde laat doen.
| Bouwsteen | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| -आना | iemand iets laten doen (causatief) | गिराना, उठाना, बनाना, हँसाना |
| Het onovergankelijke werkwoord neemt -आ- en wordt overgankelijk: गिरनाvallenगिरानाlaten vallen; उठना opstaan, उठाना wekken, optillen. De grammaticapagina over werkwoordsparen heeft het hele patroon. | ||
| -वाना | iets door een ander laten doen | करवाना, लिखवाना, सिलवाना, पढ़वाना |
| Een derde persoon doet het werk: सिलनाgenaaid wordenसिलवानाlaten naaien; लिखना schrijven, लिखवाना laten schrijven, dicteren. Wie het doet, staat met से. | ||
Paren, verdubbelde woorden en echo’s
Twee woorden tot een paar verbonden, een twee keer gezegd woord, een woord met een onzin-tweeling als echo en de mannelijke en vrouwelijke paren van alledaagse zelfstandige naamwoorden.
| Bouwsteen | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| -आ → -ई | het mannelijke op -a en het vrouwelijke op -i | लड़का, लड़की, बेटी, नानी, घोड़ी |
| Veel zelfstandige naamwoorden voor mensen en dieren bestaan als paar, zoals ons ‘-in’: लड़काjongenलड़कीmeisje; बेटाzoonबेटीdochter; घोड़ाpaardघोड़ीmerrie Bijvoeglijke naamwoorden op -आ volgen hetzelfde patroon. | ||
| -इया | klein, lief (verkleining, vaak vrouwelijk) | बिटिया, डिबिया, खटिया, चुहिया |
| Teder of klein, zoals ons ‘-je’: बेटीdochterबिटियाdochtertje; डिब्बाdoosडिबियाdoosje; खाटbedखटियाeen bedje van touw | ||
| Paren | twee woorden, tot één gedachte verbonden | माता-पिता, भाई-बहन, दाल-रोटी, सुख-दुख, आना-जाना |
| Twee zelfstandige naamwoorden naast elkaar, met streepje, voor een paar of een geheel: माता-पिताoudersभाई-बहनbroers en zussen; दाल-रोटी, linzen en brood, is het dagelijks brood. | ||
| Verdubbeling | een twee keer gezegd woord: elk, steeds weer, -lijks | धीरे-धीरे, बार-बार, कभी-कभी, घर-घर |
| Twee keer gezegd breidt een woord zich uit of herhaalt het zich: धीरेlangzaamधीरे-धीरेbeetje bij beetje; बारkeerबार-बारsteeds weer; घर-घर van huis tot huis. | ||
| Echowoorden | enzovoort, en dergelijke | चाय-वाय, पानी-वानी, खाना-वाना, काम-वाम |
| Het woord nog eens, met de eerste klank vervangen door व: चाय-वाय is thee en dergelijke. Informeel en vriendelijk; het verzacht een aanbod of een vraag. | ||
| Verkorte voorste delen | water, hand en paard, verkort vóór een tweede woord | पनघट, हथकड़ी, घुड़सवार, पनचक्की |
| पानी wordt पन-, हाथ हथ-, घोड़ा घुड़-: पनघटde plaats waar men water scheptहथकड़ीhandboeienघुड़सवारruiter | ||